Báo cáo tài chính hợp nhất và 2 cách xác định doanh thu

Báo cáo tài chính hợp nhất hiện nay là căn cứ bắt buộc để các tập đoàn, tổng công ty xác định quy mô doanh nghiệp và nghĩa vụ kiểm toán. Theo quy định tại Nghị định 90/2025/NĐ-CP, việc nhận diện doanh nghiệp có quy mô lớn không chỉ dựa trên số liệu đơn lẻ của công ty mẹ mà phải căn cứ vào bức tranh tài chính tổng thể của toàn đơn vị kế toán cấp trên. Điều này đòi hỏi các nhà quản lý phải nắm vững phương pháp lập báo cáo tài chính hợp nhất để đảm bảo tính tuân thủ pháp lý cao nhất trong năm 2026.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp quy mô lớn và báo cáo tài chính hợp nhất

Nghị định 90/2025/NĐ-CP đã cụ thể hóa các ngưỡng về tổng doanh thu và tổng tài sản để phân loại doanh nghiệp. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định đơn vị có thuộc diện phải thực hiện kiểm toán doanh nghiệp quy mô lớn hằng năm hay không. Việc phân loại này dựa trên số liệu của năm tài chính liền kề trước đó, trong đó báo cáo tài chính hợp nhất đóng vai trò quyết định đối với các mô hình công ty mẹ – con.

Dưới đây là các nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp và cách thức tính toán quy mô liên quan đến báo cáo tài chính hợp nhất:

• Các doanh nghiệp có vốn điều lệ hoặc doanh thu đạt ngưỡng quy mô lớn theo quy định tại Điều 1 của Nghị định 90/2025/NĐ-CP.
• Cách tính toán tổng doanh thu và tổng tài sản được căn cứ dựa trên báo cáo tài chính hợp nhất của năm liền kề trước đó (ví dụ dùng số liệu 2024 để xác định cho năm 2025 và 2026).
• Tầm quan trọng của việc công khai báo cáo tài chính hợp nhất nhằm bảo vệ quyền lợi của cổ đông, nhà đầu tư và các bên liên quan trong hệ sinh thái tập đoàn.

Xác định doanh thu dựa trên báo cáo tài chính hợp nhất hay báo cáo riêng

Đây là nội dung trọng tâm giải quyết thắc mắc của nhiều doanh nghiệp về việc lựa chọn nguồn số liệu khi thực hiện xem xét quy mô. Theo phản hồi chính thức từ Bộ Tài chính, đối với những đơn vị có mô hình hoạt động phức tạp, việc sử dụng báo cáo tài chính hợp nhất để xác định tổng doanh thu là yêu cầu tất yếu và không thể thay thế bằng báo cáo riêng lẻ của công ty mẹ.

Cụ thể, quy định pháp luật và hướng dẫn của cơ quan chức năng được thể hiện qua các điểm sau:

• Căn cứ điểm b khoản 2 Điều 29 Luật Kế toán số 88/2015/QH13, đơn vị kế toán cấp trên có trách nhiệm lập báo cáo tài chính hợp nhất dựa trên số liệu từ các đơn vị kế toán trực thuộc trong cùng hệ thống.
• Bộ Tài chính khẳng định: Nếu đơn vị thuộc diện phải lập báo cáo tài chính hợp nhất, thì các chỉ tiêu như tổng doanh thu và tổng tài sản dùng để xét quy mô lớn phải được lấy từ chính báo cáo tài chính hợp nhất của năm trước liền kề.
• Việc bỏ qua báo cáo tài chính hợp nhất và chỉ dùng báo cáo riêng sẽ làm sai lệch bản chất quy mô kinh doanh, vì báo cáo riêng lẻ không phản ánh được toàn bộ nguồn lực mà tập đoàn đó đang kiểm soát.

Để giúp bạn hình dung rõ hơn về sự khác biệt giữa các nguồn dữ liệu khi xác định quy mô doanh nghiệp lớn, hãy tham khảo bảng so sánh dưới đây:

Lưu ý: Doanh nghiệp cần xác định chính xác mình có thuộc đối tượng phải lập báo cáo tài chính hợp nhất hay không trước khi đối chiếu các ngưỡng doanh thu theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP.

Nguyên tắc xử lý doanh thu trong báo cáo tài chính hợp nhất

Để có con số chính xác phản ánh đúng quy mô thực tế, kế toán cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc khi lập báo cáo tài chính hợp nhất theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Doanh nghiệp cần tham chiếu kỹ chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) số 25 để thực hiện các bút toán hợp nhất đúng quy định.

Quá trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ trong các bước xử lý dữ liệu tài chính:

• Quy trình loại trừ các khoản doanh thu từ giao dịch nội bộ là bước quan trọng nhất khi lập báo cáo tài chính hợp nhất. Tất cả doanh thu bán hàng giữa công ty mẹ và con phải được bù trừ để tránh tính trùng.
• Xác định tổng doanh thu thuần trên báo cáo tài chính hợp nhất chỉ bao gồm các giá trị hàng hóa, dịch vụ cung cấp thực tế ra bên ngoài tập đoàn.
• Đối chiếu chặt chẽ các chỉ tiêu tài chính để đảm bảo tính thống nhất trong các mô hình tổng công ty nhà nước khi trình bày báo cáo tài chính hợp nhất.

Trường hợp không thuộc diện lập báo cáo tài chính hợp nhất

Không phải tất cả doanh nghiệp đều phải thực hiện hợp nhất số liệu. Đối với các đơn vị không nằm trong mô hình tập đoàn hoặc không nắm quyền kiểm soát tại các đơn vị khác, việc xác định doanh thu sẽ căn cứ vào báo cáo tài chính độc lập. Điều này giúp các đơn vị nhỏ hơn giảm bớt gánh nặng khi không cần thuê các bên chuyên trách thực hiện dịch vụ kế toán phức tạp.

Các điểm cần lưu ý đối với trường hợp này bao gồm:

• Điều kiện đơn vị kế toán không có công ty con theo quy định của Luật Kế toán 2015 nên không cần lập báo cáo tài chính hợp nhất.
• Doanh nghiệp chỉ cần căn cứ vào chỉ tiêu tổng doanh thu trên báo cáo tài chính năm độc lập để đối chiếu với các ngưỡng quy mô của Chính phủ.
• Người đại diện pháp luật phải cam kết về tính chính xác khi khẳng định doanh nghiệp không thuộc diện lập báo cáo tài chính hợp nhất.

Hệ lụy khi xác định sai doanh thu và báo cáo tài chính hợp nhất

Việc nhầm lẫn giữa doanh thu trên báo cáo tài chính hợp nhất và doanh thu trên báo cáo riêng lẻ có thể dẫn đến những sai lệch nghiêm trọng về nghĩa vụ pháp lý. Nếu doanh nghiệp thực tế có quy mô lớn nhưng không lập báo cáo tài chính hợp nhất để đối chiếu, hậu quả sẽ rất khó lường cho ban lãnh đạo.

Một số rủi ro điển hình mà doanh nghiệp có thể đối mặt:

• Bị xử phạt hành chính do bỏ sót nghĩa vụ kiểm toán báo cáo tài chính hợp nhất bắt buộc đối với doanh nghiệp lớn.
• Hồ sơ năng lực bị đánh giá thấp khi đối tác phát hiện doanh nghiệp không công bố báo cáo tài chính hợp nhất đúng quy định.
• Gặp khó khăn trong việc giải trình với cơ quan quản lý về tính thống nhất của các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính hợp nhất qua các kỳ.

Khuyến nghị quản lý số liệu báo cáo tài chính hợp nhất 2026

Để đảm bảo tuân thủ đúng lộ trình pháp lý và đáp ứng các tiêu chuẩn quản trị minh bạch trong năm 2026, các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc kiểm soát báo cáo tài chính hợp nhất. Việc nắm bắt kịp thời các hướng dẫn từ Bộ Tài chính sẽ giúp đơn vị tối ưu hóa quy trình vận hành tài chính.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện các bước sau:

• Chủ động rà soát chỉ tiêu tổng doanh thu trên báo cáo tài chính hợp nhất ngay từ thời điểm kết thúc năm tài chính 2025.
• Nâng cao năng lực của bộ máy kế toán trong việc xử lý các bút toán điều chỉnh khi lập báo cáo tài chính hợp nhất.
• Tham vấn đơn vị kiểm toán để xác định chính xác lộ trình công bố báo cáo tài chính hợp nhất theo quy định mới nhất.

Kết luận

Việc hiểu đúng và áp dụng chính xác cách xác định doanh thu trên báo cáo tài chính hợp nhất không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là nền tảng để doanh nghiệp khẳng định uy tín trên thị trường. Trong bối cảnh các quy định về kiểm toán ngày càng siết chặt, báo cáo tài chính hợp nhất trở thành “kim chỉ nam” giúp các tập đoàn định vị chính xác quy mô và trách nhiệm của mình trước pháp luật.

Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn

Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.