Điều kiện người phụ thuộc theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Người phụ thuộc theo Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP gồm con, vợ hoặc chồng, cha mẹ và một số cá nhân khác mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng nếu đáp ứng điều kiện tương ứng. Nghị định do Chính phủ ban hành ngày 30/6/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Quy định về mức thu nhập và hồ sơ được hướng dẫn thêm tại Thông tư 87/2026/TT-BTC.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP được áp dụng trong khung pháp lý thuế thu nhập cá nhân mới từ ngày 1/7/2026. Với người làm kế toán, việc xác định đúng người phụ thuộc và hồ sơ chứng minh là cơ sở để thực hiện giảm trừ gia cảnh theo quy định.

Người phụ thuộc gồm những ai

Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP xác định các nhóm người phụ thuộc theo từng trường hợp. Các nhóm chính gồm:

• Con dưới 18 tuổi, bao gồm con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc con riêng của chồng.
• Con từ 18 tuổi trở lên thuộc trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động.
• Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc từ đủ 18 tuổi trở lên đang học phổ thông và đáp ứng điều kiện về thu nhập.
• Vợ hoặc chồng; cha đẻ, mẹ đẻ, cha dượng, mẹ kế, cha nuôi, mẹ nuôi; cha vợ, mẹ vợ, cha chồng, mẹ chồng của người nộp thuế.
• Cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng.

Điều kiện cụ thể thay đổi theo từng nhóm, đặc biệt ở các trường hợp liên quan đến khả năng lao động, thu nhập và nghĩa vụ nuôi dưỡng.

Điều kiện người phụ thuộc là con

Con dưới 18 tuổi thuộc nhóm người phụ thuộc theo Điều 47. Theo phần quy định được cung cấp, trường hợp này không được nêu thêm điều kiện về khả năng lao động hoặc thu nhập.

Với con từ 18 tuổi trở lên, người phụ thuộc phải thuộc một trong các trường hợp là người mất năng lực hành vi dân sự, người khuyết tật hoặc người không có khả năng lao động. Nghị định xác định người không có khả năng lao động là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Đối với con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc từ đủ 18 tuổi trở lên đang học phổ thông, người phụ thuộc phải không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.

Mức thu nhập của người phụ thuộc

Theo Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC, mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc thuộc phạm vi quy định không vượt quá 3 triệu đồng.

Người nộp thuế chịu trách nhiệm xác định người phụ thuộc không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá mức quy định và phải kê khai đúng, trung thực thu nhập của người phụ thuộc. Nếu cơ quan thuế phát hiện kê khai không đúng, việc xử lý thực hiện theo quy định pháp luật.

Điều kiện người phụ thuộc là vợ chồng và cha mẹ

Vợ hoặc chồng; cha đẻ, mẹ đẻ, cha dượng, mẹ kế, cha nuôi, mẹ nuôi; cha vợ, mẹ vợ, cha chồng, mẹ chồng có thể thuộc nhóm người phụ thuộc nếu đáp ứng các điều kiện tương ứng tại Điều 47.

Đối với người trong độ tuổi lao động, phải đồng thời không có khả năng lao động và không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định. Người không có khả năng lao động được xác định là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Đối với người ngoài độ tuổi lao động, phải không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá mức theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Điều kiện người phụ thuộc là cá nhân khác

Cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng gồm anh ruột, chị ruột, em ruột; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại; cô ruột, dì ruột, cậu ruột, chú ruột, bác ruột; cháu ruột và người phải trực tiếp nuôi dưỡng khác theo quy định.

Nhóm này phải là cá nhân đang sống cùng người nộp thuế và người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo các quy định được dẫn chiếu tại Điều 104, 105 và 106 của Luật Hôn nhân và gia đình cùng pháp luật liên quan. Điều kiện về khả năng lao động và thu nhập được áp dụng tương ứng theo từng trường hợp.

Hồ sơ xác định người phụ thuộc

Theo khoản 6 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC, hồ sơ được xác định theo từng nhóm người phụ thuộc. Các giấy tờ chính cần đối chiếu gồm:

• Con đẻ: bản chụp Giấy khai sinh hoặc giấy tờ hợp pháp chứng minh quan hệ cha, mẹ, con; thẻ Căn cước nếu đã được cấp.
• Con nuôi: bản chụp Giấy khai sinh, thẻ Căn cước nếu đã được cấp và Quyết định công nhận hoặc Giấy chứng nhận việc nuôi con nuôi.
• Con riêng của vợ hoặc chồng: bản chụp Giấy khai sinh, thẻ Căn cước nếu đã được cấp và Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ khác chứng minh mối quan hệ.
• Con từ đủ 18 tuổi là người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người khuyết tật: ngoài hồ sơ chứng minh quan hệ con, cần giấy xác nhận tương ứng.
• Con đang học: ngoài hồ sơ chứng minh quan hệ con, cần thẻ sinh viên, bản khai có xác nhận của nhà trường hoặc giấy tờ khác chứng minh đang học theo quy định.
• Vợ hoặc chồng: bản chụp thẻ Căn cước và Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ khác chứng minh quan hệ vợ chồng.
• Cha mẹ: hồ sơ được xác định theo từng quan hệ như cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha mẹ vợ hoặc chồng, cha dượng hoặc mẹ kế.
• Cá nhân khác không nơi nương tựa: bản chụp thẻ Căn cước, bảng kê khai về người phải trực tiếp nuôi dưỡng, giấy tờ chứng minh mối quan hệ và giấy tờ chứng minh nghĩa vụ nuôi dưỡng nếu có.
• Người phụ thuộc không có khả năng lao động: ngoài hồ sơ chứng minh quan hệ tương ứng, cần giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Lưu ý khi kê khai người phụ thuộc

Về thực tế tuân thủ, doanh nghiệp nên đối chiếu quan hệ với người phụ thuộc, điều kiện về khả năng lao động hoặc thu nhập và giấy tờ chứng minh tương ứng trước khi kê khai. Nội dung hướng dẫn về đăng ký người phụ thuộc trên MAN có thể được dùng để tham khảo thêm về quy trình.

Mức thu nhập 3 triệu đồng là mức bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập đối với các trường hợp thuộc phạm vi hướng dẫn tại Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC. Người nộp thuế chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của việc kê khai thu nhập của người phụ thuộc.

Trường hợp cá nhân cư trú là người nước ngoài không có hồ sơ theo quy định đối với từng trường hợp cụ thể, nguồn cung cấp nêu rằng phải có các tài liệu pháp lý do cơ quan có thẩm quyền cấp, bảo đảm đáp ứng điều kiện là người phụ thuộc và thể hiện mối quan hệ giữa người nộp thuế và người phụ thuộc.

Kết luận

Quy định về người phụ thuộc theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP được phân theo từng nhóm đối tượng và gắn với các điều kiện về độ tuổi, khả năng lao động, thu nhập hoặc nghĩa vụ nuôi dưỡng. Doanh nghiệp và người làm kế toán cần đối chiếu đúng nhóm đối tượng và chuẩn bị đủ hồ sơ chứng minh trước khi kê khai giảm trừ gia cảnh.

Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm nội dung tổng hợp về Nghị định 253/2026/NĐ-CP để theo dõi các quy định liên quan trong cùng khung pháp lý.