Nghị định 253/2026/NĐ-CP: Điểm mới về thuế TNCN 2026

Nghị định 253/2026/NĐ-CP là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân mới nhất, được Chính phủ ban hành ngày 30/6/2026 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế Nghị định 65/2013/NĐ-CP vốn đã áp dụng hơn một thập kỷ. Văn bản này bổ sung hàng loạt quy định về thu nhập chịu thuế, các trường hợp miễn giảm thuế và cách tính thuế đối với chuyển nhượng chứng khoán, bất động sản, cổ phiếu ESOP, đồng thời điều chỉnh không ít nội dung tưởng như đã quen thuộc với người làm kế toán. Với phạm vi ảnh hưởng trải rộng từ người làm công ăn lương, nhà đầu tư chứng khoán, chủ nhà cho thuê, đến cá nhân kinh doanh thương mại điện tử, việc nắm rõ những gì thay đổi không còn là việc riêng của bộ phận thuế mà liên quan trực tiếp đến quyền lợi của từng người nộp thuế. Bài viết sau hệ thống hóa toàn bộ điểm mới, điểm thay đổi và điểm bị bãi bỏ so với quy định cũ, giúp bạn hình dung rõ những gì cần chuẩn bị trước các mốc kê khai, quyết toán thuế sắp tới.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP là gì?

Nghị định 253/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân. Đây là bước đi bắt buộc về mặt kỹ thuật lập pháp: khi Luật gốc thay đổi, các nghị định hướng dẫn thi hành cũng phải được ban hành lại để đảm bảo tính đồng bộ, thay vì chỉ sửa đổi, bổ sung từng phần như những lần điều chỉnh nhỏ trước đây.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định những nội dung gì

Phạm vi điều chỉnh của nghị định khá toàn diện, bao trùm gần như mọi khâu trong quá trình xác định và thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân, cụ thể gồm:

• Người nộp thuế là cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú
• Thu nhập chịu thuế và các khoản thu nhập không tính vào thu nhập chịu thuế
• Cách quy đổi thu nhập chịu thuế
• Thu nhập được miễn thuế, giảm thuế và điều kiện áp dụng
• Căn cứ tính thuế đối với từng loại thu nhập
• Kỳ tính thuế; khấu trừ thuế, khai thuế thay, nộp thuế thay
• Quyết toán thuế, hoàn thuế

Cách sắp xếp này cho thấy nghị định mới không chỉ đơn thuần liệt kê chính sách ưu đãi, mà còn cố gắng khép kín toàn bộ quy trình từ phát sinh nghĩa vụ thuế đến khi cá nhân hoàn tất nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 65/2013/NĐ-CP từ khi nào

Nghị định 253/2026/NĐ-CP chính thức thay thế Nghị định 65/2013/NĐ-CP kể từ ngày 1/7/2026, đồng thời với thời điểm Luật Thuế thu nhập cá nhân mới bắt đầu có hiệu lực. Nói cách khác, mọi khoản thu nhập phát sinh, mọi giao dịch chuyển nhượng thực hiện từ mốc thời gian này trở đi sẽ áp dụng theo khung pháp lý mới, trong khi các nghĩa vụ thuế phát sinh trước đó vẫn được xử lý theo quy định cũ trừ khi có quy định chuyển tiếp riêng. Đây là điểm mà nhiều cá nhân, đặc biệt là những người đang trong quá trình chuyển nhượng bất động sản hoặc chứng khoán vào giữa năm 2026, cần lưu ý để tránh áp dụng nhầm thuế suất.

Đối tượng áp dụng: cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú

Khung phân loại người nộp thuế thành cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú vẫn được giữ nguyên như tinh thần của Nghị định 65/2013/NĐ-CP, bởi đây là nền tảng để xác định phạm vi thu nhập chịu thuế và nghĩa vụ kê khai. Tuy nhiên, cách xác định thế nào là cá nhân cư trú đã được làm rõ hơn nhiều so với trước, đặc biệt với những trường hợp có nơi ở tại nhiều quốc gia hoặc không chứng minh được nơi cư trú chính thức. Phần so sánh chi tiết ở các mục sau sẽ làm rõ những thay đổi này.

Vì sao cần so sánh Nghị định 253/2026/NĐ-CP với Nghị định 65/2013/NĐ-CP

Không phải toàn bộ nội dung của Nghị định 253/2026/NĐ-CP đều là quy định mới tinh. Trên thực tế, văn bản này kế thừa phần lớn khung pháp lý đã vận hành ổn định suốt hơn mười năm qua, chỉ điều chỉnh, bổ sung hoặc loại bỏ ở những điểm cần thiết để phù hợp với bối cảnh kinh tế số, thị trường tài sản mới và định hướng khuyến khích khoa học công nghệ. Việc so sánh trực tiếp với Nghị định 65/2013/NĐ-CP giúp người đọc phân biệt rõ ba nhóm nội dung: những gì hoàn toàn chưa từng xuất hiện trước đây, những gì đã có nhưng được sửa đổi theo hướng khác, và những gì bị loại bỏ hoàn toàn khỏi hệ thống quy định. Sự phân định này quan trọng vì nếu chỉ đọc lướt nghị định mới mà không đối chiếu với quy định cũ, người nộp thuế rất dễ nhầm lẫn giữa một chính sách ưu đãi mới với một điều khoản chỉ đơn giản được diễn đạt lại.

Để hình dung rõ hơn quy mô của đợt sửa đổi lần này, có thể nhìn sang một số con số cụ thể mà Luật Thuế thu nhập cá nhân mới, văn bản gốc mà Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, đã quy định. Mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế được nâng lên 15,5 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 186 triệu đồng một năm, tăng 4,5 triệu đồng so với mức 11 triệu đồng áp dụng trước đó; mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc cũng tăng lên 6,2 triệu đồng mỗi tháng, cao hơn 1,8 triệu đồng so với mức cũ. Biểu thuế lũy tiến từng phần cũng được rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc. Những thay đổi này chủ yếu nằm trong Luật, nhưng chính là lý do khiến nghị định hướng dẫn phải được viết lại gần như toàn diện thay vì chỉ sửa đổi cục bộ.

Điểm hoàn toàn mới tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Nhóm nội dung đầu tiên và cũng gây chú ý nhiều nhất là những quy định chưa từng có tiền lệ trong Nghị định 65/2013/NĐ-CP. Đây là các điều khoản phản ánh rõ nhất sự thay đổi trong tư duy quản lý thuế, khi cơ quan soạn thảo phải bắt kịp những loại hình thu nhập và tài sản chỉ mới phổ biến trong vài năm gần đây.

Thu nhập chịu thuế mới bổ sung

Nghị định mở rộng đáng kể phạm vi thu nhập chịu thuế, phần lớn xoay quanh hai nhóm: hoạt động kinh doanh trên môi trường số và các loại tài sản, quyền tài sản mới xuất hiện trên thị trường.

Thu nhập từ kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số

Theo điểm 6 Điều 7, thu nhập từ hoạt động kinh doanh thương mại điện tử và kinh doanh dựa trên nền tảng số chính thức được đưa vào diện chịu thuế thu nhập cá nhân. Đây là bước đi tất yếu khi số lượng cá nhân bán hàng qua sàn thương mại điện tử, livestream, hoặc kiếm thu nhập từ các nền tảng nội dung số đã tăng mạnh trong khi khung pháp lý cũ gần như bỏ trống nhóm đối tượng này. Với những cá nhân đang kinh doanh online nhưng chưa từng kê khai thuế một cách hệ thống, đây là thời điểm cần rà soát lại toàn bộ nguồn thu để tránh bị truy thu sau này.

Thu nhập khác: chuyển nhượng tên miền “.vn”, tín chỉ carbon, biển số xe đấu giá, tài sản số

Điều 16 của nghị định liệt kê thêm một nhóm thu nhập khác trước đây chưa từng được nhắc đến, bao gồm thu nhập từ chuyển nhượng tên miền quốc gia Việt Nam “.vn”, chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính hay tín chỉ các bon, chuyển nhượng biển số xe trúng đấu giá, và đặc biệt là chuyển nhượng tài sản số bao gồm tài sản ảo và tài sản mã hóa. Việc đưa tài sản số vào diện chịu thuế phản ánh xu hướng chung của nhiều quốc gia trong việc quản lý thị trường tiền mã hóa vốn đã tồn tại phi chính thức tại Việt Nam suốt nhiều năm. Với những cá nhân từng cho rằng thu nhập từ giao dịch tiền mã hóa nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật thuế, quy định này là một tín hiệu rõ ràng cần thay đổi cách nhìn nhận.

Các trường hợp miễn thuế mới

Song song với việc mở rộng diện chịu thuế, Nghị định 253/2026/NĐ-CP cũng bổ sung một danh mục miễn thuế khá dài, thể hiện rõ định hướng khuyến khích một số lĩnh vực cụ thể thay vì đánh thuế dàn trải.

Miễn thuế liên quan kinh tế xanh, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Nhóm chính sách này tập trung tại nhiều điều khoản khác nhau. Thu nhập từ chuyển nhượng chứng chỉ giảm phát thải hoặc tín chỉ các bon lần đầu, lãi trái phiếu xanh, và chuyển nhượng trái phiếu xanh lần đầu được miễn thuế theo Điều 34. Thu nhập từ tiền lương, tiền công khi thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được miễn theo Điều 35, trong khi thu nhập từ quyền tác giả của các nhiệm vụ khoa học công nghệ khi được thương mại hóa được miễn theo Điều 36. Nhà đầu tư cá nhân và chuyên gia tham gia dự án khởi nghiệp sáng tạo cũng được miễn thuế theo Điều 37. Nhìn tổng thể, đây là gói chính sách ưu đãi thuế khá đồng bộ, hướng đến việc giữ chân nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực nghiên cứu và khởi nghiệp công nghệ.

Miễn thuế 5 năm cho nhân lực công nghiệp công nghệ số và nhân lực công nghệ cao

Điều 41 quy định miễn thuế 5 năm đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao, còn Điều 42 áp dụng ưu đãi tương tự cho nhân lực công nghệ cao nói chung. Đây là hai điều khoản đáng chú ý với các doanh nghiệp công nghệ đang cạnh tranh thu hút nhân sự, bởi mức miễn thuế kéo dài 5 năm có thể tạo ra chênh lệch thu nhập thực nhận đáng kể so với các ngành nghề khác, từ đó ảnh hưởng đến chiến lược tuyển dụng và giữ chân nhân tài.

Miễn thuế các nhóm đối tượng đặc thù khác

Ngoài hai nhóm trọng tâm nêu trên, nghị định còn bổ sung nhiều trường hợp miễn thuế mang tính đặc thù, bao gồm:

• Thu nhập từ lợi tức cổ phần của nông dân tham gia mô hình “Cánh đồng lớn” (Điều 22)
• Thu nhập từ lãi trái phiếu chính quyền địa phương (Điều 24)
• Thu nhập do quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung chi trả (khoản 2 Điều 27)
• Thu nhập từ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự (khoản 5 Điều 29)
• Thu nhập của chủ tàu, cá nhân làm việc trên tàu từ dịch vụ phục vụ khai thác thủy sản xa bờ (Điều 33)
• Thu nhập của người Việt Nam làm việc tại cơ quan đại diện tổ chức quốc tế thuộc hệ thống Liên hợp quốc và người tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình (khoản 3, khoản 4 Điều 38)
• Thu nhập của chủ doanh nghiệp tư nhân, chủ công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên sau khi doanh nghiệp đã nộp thuế thu nhập doanh nghiệp (Điều 39)
• Thu nhập từ chuyển nhượng chứng chỉ quỹ mở nếu nắm giữ từ đủ 2 năm (Điều 43)
• Thu nhập của cá nhân từ việc phân chia bất động sản khi ly hôn (khoản 2 Điều 18)

Danh sách này khá dài nhưng phản ánh rõ nỗ lực bao phủ nhiều tình huống thực tế mà quy định cũ chưa lường hết.

Trường hợp giảm thuế mới

Bên cạnh miễn thuế hoàn toàn, Điều 44 đưa ra một chính sách giảm thuế có thời hạn: giảm 50% thuế đối với lợi tức từ quỹ đầu tư chứng khoán và quỹ đầu tư bất động sản, áp dụng trong 5 năm kể từ 1/7/2026 đến 30/6/2031. Đây là tín hiệu khuyến khích dòng vốn cá nhân tham gia các kênh đầu tư gián tiếp qua quỹ thay vì chỉ tự giao dịch trực tiếp, đồng thời cho thấy chính sách thuế đang được sử dụng như một công cụ định hướng thị trường vốn trong trung hạn.

Khoản giảm trừ mới: chi phí y tế và giáo dục

Khoản 2 Điều 49 bổ sung hai khoản giảm trừ hoàn toàn mới vào thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công: chi phí y tế tối đa 23 triệu đồng một năm và chi phí giáo dục, đào tạo tối đa 24 triệu đồng một năm, áp dụng cho cả bản thân người nộp thuế và người phụ thuộc. Trong thực tế tư vấn quyết toán thuế cho khách hàng cá nhân và doanh nghiệp, đội ngũ chuyên môn tại MAN – Master Accountant Network nhận thấy đây là nhóm chi phí mà rất nhiều người có thu nhập cao thường bỏ sót khi kê khai, đơn giản vì trước đây không có cơ chế giảm trừ tương ứng nên không có thói quen lưu giữ chứng từ. Với quy định mới, việc chủ động giữ hóa đơn khám chữa bệnh, học phí ngay từ đầu năm sẽ giúp tối ưu số thuế phải nộp khi quyết toán.

Ví dụ, một người lao động phát sinh 15 triệu đồng chi phí khám chữa bệnh và 20 triệu đồng học phí cho con trong năm, nếu lưu đủ hóa đơn hợp lệ, sẽ được trừ trực tiếp khoản chi phí này khỏi thu nhập tính thuế trong hạn mức tối đa 23 triệu đồng cho y tế và 24 triệu đồng cho giáo dục, thay vì phải tự gánh toàn bộ chi phí như trước khi có quy định này.

Quy định mới về thuế cổ phiếu ESOP và cổ phiếu thưởng

Điểm a khoản 3 Điều 50 làm rõ một vấn đề vốn gây tranh cãi nhiều năm qua: thời điểm nhận cổ phiếu ESOP hoặc cổ phiếu thưởng sẽ chưa bị tính thuế, mà thuế thu nhập từ tiền lương, tiền công chỉ phát sinh khi cá nhân thực hiện chuyển nhượng số cổ phiếu này. Đồng thời, tại thời điểm chuyển nhượng, người nộp thuế vẫn phải nộp thêm 0,1% thuế trên giá chuyển nhượng theo quy định về chuyển nhượng chứng khoán. Cách xử lý song song hai loại nghĩa vụ thuế này, một là thuế từ tiền lương tính theo biểu lũy tiến, hai là thuế chuyển nhượng chứng khoán tính theo tỷ lệ cố định, là điểm mà bộ phận nhân sự và kế toán tiền lương tại các doanh nghiệp có chính sách ESOP cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng quy trình khấu trừ.

Những thay đổi so với Nghị định 65/2013/NĐ-CP

Khác với nhóm quy định hoàn toàn mới, nhóm nội dung dưới đây đã tồn tại trong Nghị định 65/2013/NĐ-CP nhưng được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế bằng cách tiếp cận khác tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Đây thường là nhóm dễ gây nhầm lẫn nhất vì người đọc có thể chủ quan cho rằng mình đã quen thuộc với quy định, trong khi bản chất áp dụng đã khác đi đáng kể. Bảng tổng hợp sau giúp đối chiếu nhanh nội dung cũ và mới trước khi đi vào phân tích từng điểm:

Tâm điểm	Nghị định 65/2013/NĐ-CP (cũ)	Nghị định 253/2026/NĐ-CP (mới)
Xác định cá nhân cư trú	Nhà thuê để ở với thời hạn hợp đồng từ 183 ngày trở lên; không quy định trường hợp không chứng minh được nơi cư trú ở nước khác	Quy định chi tiết hơn về nhà thuê, bao gồm cả khách sạn, nhà khách, nhà nghỉ, nhà trọ, nơi làm việc; bổ sung trường hợp có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam dưới 183 ngày mà không chứng minh được cư trú ở nước khác vẫn được coi là cá nhân cư trú tại Việt Nam
Thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công	Tiền ăn giữa ca không tính thuế nếu không vượt mức quy định của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội; tiền thuê nhà tính thuế toàn bộ, không có mức trần; bảo hiểm nhân thọ do người sử dụng lao động mua bị khấu trừ 10% trên phí tích lũy	Tiền ăn giữa ca bằng tiền vượt 1,2 triệu đồng một người một tháng mới bị tính thuế, tổ chức bữa ăn thì không tính thuế; tiền thuê nhà tính theo số thực trả nhưng không vượt quá 15% tổng thu nhập chịu thuế; bảo hiểm nhân thọ khấu trừ 10% trên phần phí do người sử dụng lao động mua, phần vượt mức trừ tối đa 3 triệu đồng một tháng từ 1/1/2026
Giảm trừ gia cảnh, mức thu nhập người phụ thuộc	Thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá 1.000.000 đồng một tháng	Mức thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định, linh hoạt hơn theo biến động thực tế
Thuế suất chuyển nhượng vốn (không phải chứng khoán)	Duy nhất một phương pháp: 20% trên thu nhập tính thuế	Vẫn giữ 20% trên thu nhập tính thuế, bổ sung phương án 2% trên giá chuyển nhượng nếu không xác định được giá mua và chi phí liên quan
Thuế suất chuyển nhượng chứng khoán	Được chọn một trong hai phương pháp: 20% trên thu nhập tính thuế cả năm hoặc 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần	Thống nhất một phương pháp duy nhất: 0,1% trên giá chuyển nhượng theo từng lần
Thuế suất chuyển nhượng bất động sản	Được chọn một trong hai phương pháp: 25% trên thu nhập tính thuế hoặc 2% trên giá chuyển nhượng nếu không xác định được giá vốn	Thống nhất một phương pháp duy nhất: 2% trên giá chuyển nhượng
Ngưỡng thu nhập vãng lai không phải quyết toán	Bình quân không quá 10 triệu đồng một tháng, đã khấu trừ 10% tại nguồn	Nâng lên bình quân không quá 15 triệu đồng một tháng, vẫn với điều kiện đã khấu trừ 10%
Xử lý thuế khi góp vốn bằng tài sản	Không quy định rõ việc hoãn nộp thuế tại thời điểm góp vốn	Quy định rõ chưa phải nộp thuế tại thời điểm góp vốn bằng phần vốn góp, chứng khoán hoặc bất động sản; nghĩa vụ thuế chỉ phát sinh khi chuyển nhượng vốn, rút vốn hoặc giải thể
Kỳ tính thuế với cá nhân nước ngoài là cá nhân cư trú	Không quy định chi tiết cách xác định kỳ tính thuế năm đầu và năm thứ hai	Quy định rõ kỳ tính thuế đầu tiên là 12 tháng liên tục; từ năm thứ hai tính theo năm dương lịch, có công thức xác định số thuế còn phải nộp để tránh đánh thuế trùng

Nhìn vào bảng so sánh, có thể thấy triết lý xuyên suốt của Nghị định 253/2026/NĐ-CP là thu hẹp các lựa chọn phương pháp tính thuế để giảm dư địa lách luật, đồng thời làm rõ hơn những khái niệm từng bị hiểu theo nhiều cách khác nhau trong thực tế áp dụng.

Xác định cá nhân cư trú

Việc mở rộng định nghĩa nhà thuê để ở, bao gồm cả khách sạn, nhà nghỉ, nhà trọ và nơi làm việc, cho thấy cơ quan thuế đã tính đến thực tế nhiều lao động nước ngoài hoặc chuyên gia lưu trú dài hạn tại các loại hình chỗ ở không chính thức thay vì hợp đồng thuê nhà truyền thống. Quy định bổ sung về trường hợp không chứng minh được cư trú ở nước khác cũng đóng vai trò như một điều khoản chống lách nghĩa vụ thuế, tránh tình trạng cá nhân cố tình không xác định rõ nơi cư trú để né tránh cả hai hệ thống thuế.

Thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công

Việc đặt mức trần 1,2 triệu đồng một người một tháng cho tiền ăn ca bằng tiền, cùng mức trần 15% tổng thu nhập chịu thuế cho khoản tiền thuê nhà trả thay, giúp doanh nghiệp có cơ sở tính toán rõ ràng hơn thay vì phải tự suy luận như trước. Trong thực tế xử lý bảng lương cho khách hàng doanh nghiệp, chuyên môn kế toán tại MAN – Master Accountant Network thường khuyến nghị doanh nghiệp rà soát lại chính sách phúc lợi nhà ở và ăn ca ngay khi quy định mới có hiệu lực, bởi phần chênh lệch vượt mức trần sẽ trực tiếp làm tăng thu nhập chịu thuế của người lao động và có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng lương thực nhận đã cam kết trước đó.

Giảm trừ gia cảnh và mức thu nhập của người phụ thuộc

Việc chuyển từ mức cố định 1.000.000 đồng một tháng sang cơ chế do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định linh hoạt là một thay đổi mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tiễn lớn. Trước đây, mức cố định dễ trở nên lạc hậu so với biến động giá cả sinh hoạt sau vài năm mà không có cơ chế điều chỉnh nhanh, buộc phải sửa cả nghị định mỗi khi cần thay đổi. Với cách quy định mới, mức thu nhập tối đa của người phụ thuộc có thể được cập nhật linh hoạt hơn thông qua văn bản của Bộ Tài chính mà không cần sửa đổi nghị định.

Thuế suất đối với chuyển nhượng vốn, chứng khoán, bất động sản

Đây là nhóm thay đổi có tác động rộng nhất đến nhà đầu tư cá nhân. Việc thống nhất một phương pháp duy nhất cho chuyển nhượng chứng khoán và bất động sản, thay vì cho phép lựa chọn giữa hai phương pháp như trước, giúp đơn giản hóa quy trình kê khai nhưng đồng thời loại bỏ khả năng tối ưu thuế mà một số nhà đầu tư từng áp dụng khi chọn phương pháp có lợi hơn tùy từng giao dịch. Với chuyển nhượng vốn không phải chứng khoán, việc bổ sung phương án 2% trên giá chuyển nhượng khi không xác định được giá mua lại mở ra một lối thoát cho những giao dịch thiếu chứng từ gốc, vốn từng là điểm nghẽn phổ biến trong thực tế quyết toán.

Ngưỡng thu nhập vãng lai không phải quyết toán thuế

Việc nâng ngưỡng từ 10 triệu lên 15 triệu đồng một tháng phản ánh thực tế mặt bằng thu nhập đã thay đổi so với thời điểm ban hành Nghị định 65/2013/NĐ-CP hơn mười năm trước. Với những cá nhân có thu nhập vãng lai từ công việc thứ hai, đây là một điều chỉnh giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục quyết toán cho những khoản thu nhập không lớn.

Xử lý thuế khi góp vốn bằng tài sản

Việc quy định rõ chưa phải nộp thuế tại thời điểm góp vốn giải quyết một khoảng trống pháp lý tồn tại từ lâu, vốn khiến nhiều cá nhân lúng túng khi góp vốn bằng bất động sản hoặc chứng khoán vào doanh nghiệp. Cách tiếp cận hoãn thời điểm chịu thuế đến khi chuyển nhượng vốn, rút vốn hoặc giải thể doanh nghiệp phù hợp với nguyên tắc chỉ đánh thuế khi thu nhập thực sự được hiện thực hóa, thay vì đánh thuế trên giá trị tài sản còn đang nằm trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp.

Kỳ tính thuế đối với cá nhân nước ngoài là cá nhân cư trú

Công thức xác định kỳ tính thuế năm đầu tiên theo 12 tháng liên tục, sau đó chuyển sang tính theo năm dương lịch từ năm thứ hai, giải quyết một vướng mắc kỹ thuật quen thuộc với bộ phận nhân sự tại các doanh nghiệp có nhiều chuyên gia nước ngoài. Việc có công thức rõ ràng để tránh đánh thuế trùng giữa hai kỳ tính thuế giúp giảm đáng kể tranh cãi giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế trong các đợt thanh tra, kiểm tra quyết toán.

Những quy định bị bãi bỏ tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Bên cạnh việc bổ sung và điều chỉnh, một số nội dung từng tồn tại trong Nghị định 65/2013/NĐ-CP đã không còn xuất hiện, hoặc đã được thay thế bằng cơ chế quản lý khác nằm ngoài phạm vi nghị định này.

Bỏ phương pháp tính thuế 25% trên thu nhập khi chuyển nhượng bất động sản

Như đã đề cập ở phần so sánh, Nghị định 65/2013/NĐ-CP từng cho phép lựa chọn giữa 25% trên thu nhập tính thuế hoặc 2% trên giá bán. Nghị định 253/2026/NĐ-CP loại bỏ hoàn toàn phương pháp 25%, chỉ còn duy nhất phương pháp 2% trên giá chuyển nhượng. Về bản chất, đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật mà còn thể hiện xu hướng đơn giản hóa cách tính thuế bất động sản, ưu tiên tính minh bạch và dễ kiểm soát hơn là tính chính xác tuyệt đối theo lợi nhuận thực tế của từng giao dịch.

Bỏ phương pháp tính thuế 20% trên thu nhập khi chuyển nhượng chứng khoán

Tương tự, phương pháp 20% trên thu nhập tính thuế cả năm đối với chuyển nhượng chứng khoán, vốn từng được nhiều nhà đầu tư có lãi lớn lựa chọn để tối ưu số thuế phải nộp so với phương pháp 0,1% trên giá bán, nay đã bị loại bỏ hoàn toàn. Nhà đầu tư chứng khoán cần lưu ý điều này khi lập kế hoạch tài chính cho các giao dịch có giá trị lớn, vì phương án tính thuế linh hoạt theo lợi nhuận thực tế không còn tồn tại.

Bỏ quy định ấn định tỷ lệ thu nhập chịu thuế với cá nhân kinh doanh không tuân thủ kế toán, hóa đơn, chứng từ

Nghị định 65/2013/NĐ-CP từng có quy định khá chi tiết tại Điều 10 về việc cơ quan thuế ấn định tỷ lệ thu nhập chịu thuế đối với cá nhân kinh doanh không thực hiện đúng pháp luật về kế toán, hóa đơn, chứng từ. Tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Điều 45 chỉ dẫn chiếu sang một nghị định khác quy định riêng về thuế đối với hộ kinh doanh, cho thấy cơ chế quản lý nhóm đối tượng này đã được tách ra thành một hệ thống văn bản riêng thay vì gộp chung vào nghị định về thuế thu nhập cá nhân như trước.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP tác động thế nào đến từng nhóm đối tượng

Mức độ ảnh hưởng của nghị định không đồng đều giữa các nhóm người nộp thuế. Việc nhìn nhận riêng theo từng nhóm đối tượng giúp xác định chính xác việc gì cần làm ngay, thay vì cố gắng ghi nhớ toàn bộ nội dung nghị định một cách dàn trải.

Người lao động, làm công ăn lương

Nhóm này chịu ảnh hưởng chủ yếu từ các quy định về tiền ăn ca, tiền thuê nhà, mức giảm trừ gia cảnh và hai khoản giảm trừ mới cho chi phí y tế, giáo dục. Về tổng thể, đây là nhóm hưởng lợi rõ rệt nhất từ đợt sửa đổi lần này nhờ mức giảm trừ tăng đáng kể, dù một số khoản phúc lợi vượt trần mới có thể khiến thu nhập chịu thuế tăng nhẹ ở một số trường hợp cụ thể.

Nhà đầu tư chứng khoán, bất động sản

Việc thống nhất một phương pháp tính thuế duy nhất cho cả hai loại tài sản này buộc nhà đầu tư phải điều chỉnh lại cách hoạch định thuế cho các giao dịch lớn, vì không còn khả năng lựa chọn phương pháp có lợi hơn tùy tình huống. Với nhà đầu tư tham gia quỹ đầu tư chứng khoán hoặc quỹ đầu tư bất động sản, chính sách giảm 50% thuế trong 5 năm theo Điều 44 là một điểm cộng đáng cân nhắc khi so sánh giữa đầu tư trực tiếp và đầu tư qua quỹ.

Cá nhân kinh doanh thương mại điện tử, freelancer

Đây là nhóm đối tượng lần đầu tiên được đưa vào diện chịu thuế một cách rõ ràng theo điểm 6 Điều 7. Những cá nhân đang có nguồn thu từ bán hàng online, tiếp thị liên kết, sáng tạo nội dung số nên chủ động rà soát lại doanh thu và có kế hoạch kê khai phù hợp, thay vì chờ đến khi bị cơ quan thuế rà soát chéo dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử và nền tảng thanh toán.

Doanh nghiệp có chính sách ESOP, cổ phiếu thưởng

Với quy định mới tại điểm a khoản 3 Điều 50, bộ phận nhân sự và kế toán tiền lương cần điều chỉnh lại quy trình theo dõi cổ phiếu ESOP, đảm bảo không khấu trừ thuế nhầm tại thời điểm cấp phát mà chỉ tính thuế khi cổ phiếu được chuyển nhượng. Sai sót phổ biến mà nhiều doanh nghiệp từng gặp trước đây là nhầm lẫn thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế, dẫn đến khấu trừ sớm hoặc khấu trừ thiếu, gây khó khăn khi quyết toán cuối năm.

Chuyên gia khoa học công nghệ, nhân lực công nghệ cao

Nhóm này được hưởng loạt chính sách ưu đãi tập trung tại các Điều 35, 36, 37, 41 và 42, từ miễn thuế thu nhập khi thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ, miễn thuế thu nhập từ thương mại hóa quyền tác giả, đến miễn thuế 5 năm cho nhân lực công nghệ cao. Đây rõ ràng là nhóm chính sách được thiết kế có chủ đích nhằm giữ chân và thu hút nhân tài trong các lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Bảng tổng hợp sau giúp tra cứu nhanh mức độ ảnh hưởng chính và việc cần ưu tiên xử lý theo từng nhóm đối tượng:

Đối tượng	Ảnh hưởng chính	Việc cần làm ngay
Người lao động, làm công ăn lương	Mức giảm trừ gia cảnh, giảm trừ y tế và giáo dục tăng; tiền ăn ca, tiền thuê nhà bị áp mức trần mới	Rà soát chính sách phúc lợi, chủ động lưu giữ chứng từ y tế, giáo dục
Nhà đầu tư chứng khoán, bất động sản	Thống nhất một phương pháp tính thuế; có thêm ưu đãi giảm 50% khi đầu tư qua quỹ	Tính lại kế hoạch thuế cho các giao dịch lớn, cân nhắc kênh đầu tư qua quỹ
Cá nhân kinh doanh thương mại điện tử, freelancer	Lần đầu chính thức thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân	Rà soát lại doanh thu, chủ động kê khai thay vì chờ bị truy thu
Doanh nghiệp có ESOP, cổ phiếu thưởng	Thuế chỉ phát sinh khi chuyển nhượng, không phải tại thời điểm nhận cổ phiếu	Điều chỉnh quy trình khấu trừ, theo dõi sát thời điểm chuyển nhượng
Chuyên gia khoa học công nghệ, nhân lực công nghệ cao	Được miễn thuế 5 năm và hưởng nhiều ưu đãi khác	Chuẩn bị hồ sơ chứng minh điều kiện hưởng ưu đãi

Hướng dẫn kê khai, quyết toán thuế TNCN theo quy định mới

Thời điểm áp dụng và kỳ tính thuế năm 2026

Do Nghị định 253/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 1/7/2026, năm 2026 trở thành một kỳ tính thuế giao thời, trong đó một số nội dung như mức giảm trừ gia cảnh mới được áp dụng cho cả kỳ tính thuế năm 2026 dù nghị định chỉ có hiệu lực từ giữa năm. Điều này đòi hỏi cá nhân và doanh nghiệp phải theo dõi sát hướng dẫn cụ thể từ cơ quan thuế về cách xử lý phần thu nhập phát sinh trước và sau ngày 1/7/2026, tránh áp dụng nhầm quy định cũ cho giai đoạn đã chuyển sang khung pháp lý mới.

Hồ sơ, thủ tục kê khai với các khoản thu nhập, miễn thuế mới

Để tránh bị động khi quyết toán, người nộp thuế nên chủ động chuẩn bị các loại chứng từ sau ngay từ đầu kỳ tính thuế:

• Hóa đơn, chứng từ khám chữa bệnh và học phí hợp lệ để áp dụng khoản giảm trừ y tế, giáo dục mới
• Sao kê giao dịch, hợp đồng bán hàng trên sàn thương mại điện tử hoặc nền tảng số nếu có kinh doanh online
• Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, quyền sử dụng đất ở và giấy tờ chứng minh thời gian sở hữu tối thiểu 183 ngày nếu thuộc diện miễn thuế chuyển nhượng nhà ở duy nhất
• Hợp đồng góp vốn và chứng từ liên quan nếu góp vốn bằng tài sản, chứng khoán hoặc bất động sản

Với thu nhập từ chuyển nhượng nhà ở duy nhất hay các trường hợp miễn thuế có điều kiện ràng buộc về thời gian sở hữu, cá nhân cần tự kê khai và chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin, bởi nếu phát hiện kê khai sai sẽ bị truy thu và xử phạt theo quy định về quản lý thuế.

Lưu ý về khấu trừ thuế, khai thuế thay, nộp thuế thay

Với các tổ chức chi trả thu nhập, việc cập nhật lại phần mềm tính lương và quy trình khấu trừ thuế theo mức trần mới đối với tiền ăn ca, tiền thuê nhà, cũng như cách xử lý riêng cho cổ phiếu ESOP, cần được thực hiện sớm để tránh sai sót dồn tích qua nhiều kỳ lương liên tiếp. Trong quá trình đồng hành cùng khách hàng doanh nghiệp qua nhiều đợt thay đổi chính sách thuế, kinh nghiệm thực tế tại MAN – Master Accountant Network cho thấy việc cập nhật muộn thường dẫn đến khối lượng công việc điều chỉnh hồi tố rất lớn vào cuối năm, trong khi nếu rà soát và điều chỉnh ngay từ khi văn bản có hiệu lực, phần lớn rủi ro sai sót có thể được kiểm soát từ sớm.

Kết luận: Doanh nghiệp và cá nhân cần chuẩn bị gì trước các mốc kê khai, quyết toán thuế 2026

Nghị định 253/2026/NĐ-CP không phải là một bản sửa đổi nhỏ mang tính kỹ thuật, mà là một lần tái cấu trúc khá toàn diện cách xác định thu nhập chịu thuế, thu nhập miễn giảm và phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam. Việc phân định rõ ba nhóm nội dung, gồm những gì hoàn toàn mới, những gì đã thay đổi so với Nghị định 65/2013/NĐ-CP và những gì bị bãi bỏ, giúp người đọc tránh được tình trạng áp dụng nhầm quy định cũ cho một tình huống thực chất đã thay đổi bản chất pháp lý. Với người làm công ăn lương, trọng tâm cần theo dõi nằm ở mức giảm trừ gia cảnh và hai khoản giảm trừ y tế, giáo dục mới. Với nhà đầu tư, điểm mấu chốt là việc thống nhất phương pháp tính thuế chuyển nhượng chứng khoán, bất động sản. Với cá nhân kinh doanh online và doanh nghiệp có chính sách ESOP, đây là thời điểm bắt buộc phải rà soát lại toàn bộ quy trình kê khai để thích ứng kịp với khung pháp lý mới trước khi các đợt thanh tra, kiểm tra thuế đầu tiên theo quy định mới được triển khai.

Thông tin liên hệ dịch vụ tại MAN – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn
• Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network 
• LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia  Lê Hoàng Tuyên 

Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Tài chính doanh nghiệp.

MAN – Master Accountant Network cam kết cung cấp thông tin chuyên môn minh bạch, cập nhật theo quy định pháp luật hiện hành và tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp trong lĩnh vực kế toán – kiểm toán – thuế.

Câu hỏi thường gặp về Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Nghị định 253/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày nào và thay thế văn bản nào?

Nghị định 253/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 30/6/2026 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế toàn bộ Nghị định 65/2013/NĐ-CP đã áp dụng trước đó.

Mức giảm trừ gia cảnh theo quy định mới là bao nhiêu?

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân mới mà Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế là 15,5 triệu đồng một tháng, mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng một tháng, áp dụng cho cả kỳ tính thuế năm 2026.

Thuế chuyển nhượng bất động sản theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP tính như thế nào?

Nghị định 253/2026/NĐ-CP chỉ áp dụng duy nhất một phương pháp: 2% trên giá chuyển nhượng, thay cho việc được lựa chọn giữa 25% trên thu nhập tính thuế hoặc 2% trên giá bán như tại Nghị định 65/2013/NĐ-CP trước đây.