Thay đổi về tỷ giá ghi trên hóa đơn và tỷ giá tính thuế từ 01/01/2026

Kể từ ngày 01/01/2026, hệ thống quy định kế toán Việt Nam sẽ chuyển mình quan trọng với Thông tư 99/2025/TT-BTC và các sửa đổi trong Luật Quản lý thuế. Một nội dung trọng tâm mà kế toán và chủ doanh nghiệp cần lưu ý chính là thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99. Bài viết này từ MAN cung cấp cái nhìn toàn diện về nguyên tắc áp dụng tỷ giá, cách ghi hóa đơn ngoại tệ và những điểm khác biệt cốt yếu so với Thông tư 200 hiện hành.

Tải file tóm tắt bài viết tại đây

Bối cảnh pháp lý: Tại sao có sự thay đổi lớn từ năm 2026?

Trước đây, hạch toán tỷ giá ngoại tệ tuân thủ Thông tư 200/2014/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 53/2016/TT-BTC). Để phù hợp với Luật Kế toán mới và yêu cầu hội nhập tài chính, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC. Sự thay đổi này không chỉ là con số mà còn là “triết lý” xác định tỷ giá giao dịch thực tế, hướng tới đơn giản hóa quy trình nhưng vẫn đảm bảo tính chính xác và sát với thị trường tài chính hiện đại.

Thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99 từ ngày 01/01/2026

Đây là từ khóa then chốt cho doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ. Theo Mục B Phụ lục II ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, nguyên tắc xác định tỷ giá giao dịch thực tế đã được điều chỉnh đáng kể để tăng tính linh hoạt.

Quyền lựa chọn của doanh nghiệp

Thay vì phân chia chi tiết tỷ giá mua/bán cho từng loại giao dịch (như nợ phải thu dùng tỷ giá mua, nợ phải trả dùng tỷ giá bán) như trước, Thông tư 99 cho phép chủ động hơn:

• Lựa chọn theo quản lý: Doanh nghiệp được chọn tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày giao dịch phù hợp đặc điểm đơn vị.
• Cơ sở xác định: Sử dụng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên giao dịch.

Khái niệm và điều kiện của “Tỷ giá xấp xỉ”

Thông tư 99 tiếp tục duy trì và cụ thể hóa tỷ giá xấp xỉ để hỗ trợ công tác kế toán:

• Định nghĩa: Tỷ giá không vượt quá +/- 1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tại ngày giao dịch.
• Cách tính: Xác định theo ngày, tuần hoặc tháng dựa trên trung bình cộng tỷ giá mua và bán chuyển khoản.
• Điều kiện: Việc áp dụng không được gây ảnh hưởng trọng yếu đến tình hình tài chính và kết quả kinh doanh trong kỳ.

Xử lý trường hợp không có tỷ giá niêm yết

Với ngoại tệ hiếm không được ngân hàng công bố tỷ giá, doanh nghiệp chọn một loại tiền tệ trung gian để quy đổi. Yêu cầu:

• Phải áp dụng nhất quán theo chuẩn mực kế toán.
• Trình bày rõ trên Thuyết minh Báo cáo tài chính về căn cứ chọn tiền trung gian và phương pháp quy đổi.

So sánh điểm mới giữa Thông tư 99 và Thông tư 200

Từ năm 2026, Thông tư 99 chính thức thay thế và điều chỉnh một số nội dung quan trọng liên quan đến tỷ giá hạch toán so với Thông tư 200 và Thông tư 53 trước đây. Điểm thay đổi nổi bật là việc chuyển từ cách áp dụng tỷ giá “mua – bán” cứng nhắc theo từng loại giao dịch sang sử dụng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn, phản ánh sát thực tế thị trường và giảm chênh lệch tỷ giá phát sinh trong hạch toán kế toán.

Bảng so sánh dưới đây giúp hình dung rõ hơn về sự thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99:

Thông tư 99 giúp giảm tải cho kế toán khi không phải theo dõi quá nhiều loại tỷ giá mua/bán riêng biệt cho cùng một thời điểm, giúp phản ánh giá trị khách quan hơn.

Nguyên tắc ghi hóa đơn bằng ngoại tệ từ năm 2026

Dù tỷ giá hạch toán thay đổi, việc xuất hóa đơn vẫn phải tuân thủ Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Luật Quản lý thuế 2019.

Đồng tiền mặc định

Theo Nghị định 123, đồng tiền ghi trên hóa đơn mặc định là Đồng Việt Nam (VNĐ), ký hiệu là “đ”.

Các trường hợp được xuất hóa đơn ngoại tệ

Doanh nghiệp chỉ thực hiện trong 02 trường hợp:

• Nghiệp vụ ngoại tệ theo pháp luật ngoại hối: Ghi đơn giá, thuế, tổng thanh toán bằng ngoại tệ. Bắt buộc thể hiện tỷ giá quy đổi ra VNĐ theo Luật Quản lý thuế.
• Nộp thuế bằng ngoại tệ: Nếu thuộc diện nộp thuế bằng ngoại tệ, doanh nghiệp không cần quy đổi ra VNĐ trên hóa đơn.

Thể hiện mã ngoại tệ

Sử dụng mã ký hiệu quốc tế (USD, EUR…). Số tiền lẻ phải được ghi rõ theo hướng dẫn (Ví dụ: 100.50 USD – Một trăm đô la Mỹ và năm mươi xu).

Tỷ giá tính thuế và mối liên hệ kế toán

Trong thực tế, tỷ giá sử dụng cho mục đích kế toán và tỷ giá tính thuế từng có sự khác biệt, gây phát sinh chênh lệch và rủi ro khi quyết toán thuế. Quy định mới tại Thông tư 99 đã góp phần thu hẹp khoảng cách này bằng việc xác định tỷ giá thực tế theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng, tạo sự đồng bộ hơn giữa hạch toán kế toán và kê khai thuế, đặc biệt khi tính thuế GTGT và thuế TNDN.

• Tỷ giá khai thuế: Theo Luật Quản lý thuế 2019, nếu hạch toán ngoại tệ, khi khai thuế phải quy đổi theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh.
• Sự đồng bộ: Thông tư 99 xác định tỷ giá thực tế là tỷ giá trung bình ngân hàng. Khi tính thuế GTGT hay TNDN, doanh nghiệp dùng chính tỷ giá này, loại bỏ chênh lệch giữa “kế toán” và “thuế” thường gặp trước đây.
• Hàng xuất nhập khẩu: Tỷ giá tính thuế tại cửa khẩu vẫn thực hiện theo pháp luật hải quan.

Hướng dẫn hạch toán kế toán khi phát sinh giao dịch ngoại tệ

Để thực hiện đúng thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99, kế toán cần tuân thủ quy trình hạch toán nghiêm ngặt từ khâu phát sinh đến khâu đánh giá lại cuối kỳ.

Hạch toán tại thời điểm phát sinh giao dịch

Mọi giao dịch mua bán, thanh toán bằng ngoại tệ phải được quy đổi ra Đồng Việt Nam. Việc lựa chọn thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99 (tỷ giá trung bình ngân hàng) giúp doanh nghiệp giảm bớt các bút toán xử lý chênh lệch tỷ giá ngay tại thời điểm ghi nhận ban đầu.

Đánh giá lại số dư cuối kỳ

Cuối kỳ kế toán, các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ phải được đánh giá lại. Thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99 yêu cầu sử dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày kết thúc kỳ kế toán (thường là ngày 31/12). Phần chênh lệch này sẽ được hạch toán vào doanh thu hoặc chi phí tài chính (TK 515 hoặc TK 635).

Lưu ý trọng yếu khi áp dụng Thông tư 99

Để chuyển đổi suôn sẻ từ 01/01/2026, doanh nghiệp cần thực hiện:

• Chính sách nội bộ: Ban hành văn bản quy định ngân hàng lấy tỷ giá và phương pháp xác định tỷ giá xấp xỉ.
• Nâng cấp phần mềm: Cấu hình lại hệ thống để tự động cập nhật tỷ giá trung bình thay vì chỉ nhập tỷ giá mua/bán.
• Kiểm soát rủi ro: Theo dõi sát tài khoản 413 để xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái cuối kỳ đúng chuẩn mực.
• Thuyết minh BCTC: Ghi chú chi tiết căn cứ chọn ngân hàng và cách xác định tỷ giá để đảm bảo tính minh bạch.

Kết luận

Thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99 là một bước cải cách quan trọng giúp minh bạch hóa các giao dịch ngoại tệ và giảm thiểu rủi ro sai sót trong kế toán thuế. Việc chuyển đổi từ cách tính tỷ giá theo Thông tư 200 sang Thông tư 99 đòi hỏi bộ máy kế toán phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hệ thống phần mềm và kỹ năng nghiệp vụ. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại các hợp đồng ngoại thương để thích ứng kịp thời.

Nhận thức được những thách thức khi áp dụng thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99, MAN – Master Accountant Network luôn sẵn sàng đồng hành cùng quý doanh nghiệp qua các dịch vụ kiểm toán, kế toán thuế chuyên nghiệp. Chúng tôi cam kết giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình hạch toán, đảm bảo tuân thủ tuyệt đối các chuẩn mực mới nhất và hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý.

Thông tin liên hệ dịch vụ tại MAN – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn

Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.

Câu hỏi thường gặp về thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99