Người nộp thuế thu nhập cá nhân từ 01/7/2026 theo luật mới

Quy định về người nộp thuế thu nhập cá nhân từ 01/7/2026 được áp dụng thống nhất theo Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Văn bản pháp luật mới phân định rõ phạm vi nghĩa vụ thuế giữa cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú có phát sinh thu nhập chịu thuế. Đồng thời, Điều 8 Luật Quản lý thuế 2025 xác định chi tiết các hành vi bị nghiêm cấm trong kê khai, sử dụng mã số thuế và hóa đơn chứng từ. Doanh nghiệp cùng bộ phận kế toán cần chủ động cập nhật các tiêu chuẩn định danh này để thực hiện trích thu và kê khai đúng quy định.

Xác định đối tượng người nộp thuế thu nhập cá nhân từ 01/7/2026

Theo khoản 1 Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, người nộp thuế thu nhập cá nhân bao gồm cá nhân cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, cùng cá nhân không cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh trong lãnh thổ Việt Nam theo quy định tại Điều 3 của Luật này.

Phạm vi nghĩa vụ thuế của hai nhóm đối tượng được xác định cụ thể như sau:

• Cá nhân cư trú: Chịu thuế đối với toàn bộ các khoản thu nhập chịu thuế phát sinh bên trong và bên ngoài lãnh thổ Việt Nam.
• Cá nhân không cư trú: Chỉ chịu thuế đối với các khoản thu nhập chịu thuế phát sinh trong lãnh thổ Việt Nam. Theo khoản 3 Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, cá nhân không cư trú là người không đáp ứng các điều kiện xác định cá nhân cư trú.

Điều kiện xác định cá nhân cư trú theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Căn cứ Điều 4 Nghị định 253/2026/NĐ-CP và khoản 2 Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, cá nhân cư trú tại Việt Nam là người đáp ứng một trong hai điều kiện về thời gian có mặt hoặc nơi ở thường xuyên.

Tiêu chí thời gian có mặt tại Việt Nam

Cá nhân có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên tính trong 01 năm dương lịch hoặc trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam. Sự hiện diện trên lãnh thổ Việt Nam được căn cứ theo chứng thực của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trên hộ chiếu, giấy thông hành hoặc tài liệu liên quan. Trong đó:

• Ngày đến và ngày đi được tính mỗi ngày là 01 ngày cư trú.
• Trường hợp nhập cảnh và xuất cảnh trong cùng một ngày được tính chung là 01 ngày cư trú.

Tiêu chí nơi ở thường xuyên

Cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam thuộc một trong hai trường hợp:

• Trường hợp có nơi ở đăng ký thường trú: Đối với công dân Việt Nam, đây là nơi sinh sống thường xuyên, ổn định không có thời hạn tại một chỗ ở nhất định và đã đăng ký thường trú theo quy định pháp luật về cư trú. Đối với người nước ngoài, đây là nơi ở thường xuyên ghi trong Thẻ thường trú hoặc nơi ở tạm trú khai khi đề nghị đăng ký cấp Thẻ tạm trú do cơ quan có thẩm quyền thuộc Bộ Công an cấp.
• Trường hợp có nhà thuê để ở tại Việt Nam: Cá nhân có các hợp đồng thuê nhà với tổng thời hạn từ 183 ngày trở lên trong năm tính thuế, áp dụng cho cả trường hợp thuê nhiều nơi. Nhà thuê để ở bao gồm khách sạn, nhà khách, nhà nghỉ, nhà trọ, nơi làm việc, trụ sở cơ quan, không phân biệt cá nhân tự thuê hay người sử dụng lao động thuê cho người lao động.

Trường hợp cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam nhưng thực tế có mặt dưới 183 ngày trong năm tính thuế mà không chứng minh được là cá nhân cư trú của nước nào thì vẫn được xác định là cá nhân cư trú tại Việt Nam. Việc chứng minh cư trú ở nước khác căn cứ vào Giấy chứng nhận cư trú. Trường hợp cá nhân thuộc nước hoặc vùng lãnh thổ đã ký kết Hiệp định tránh đánh thuế hai lần với Việt Nam không có quy định cấp Giấy chứng nhận cư trú thì cung cấp bản chụp Hộ chiếu để chứng minh.

Các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý thuế từ năm 2026

Điều 8 Luật Quản lý thuế 2025 quy định nghiêm cấm các hành vi thông đồng chuyển giá, trốn thuế, không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ, sử dụng mã số thuế trái quy định hoặc cho người khác sử dụng mã số thuế không đúng quy định của pháp luật, gian lận hóa đơn chứng từ và truy cập trái phép hệ thống thông tin quản lý thuế nhằm bảo đảm tính minh bạch trong quản lý ngân sách.

Các nhóm hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

• Thông đồng và trục lợi thuế: Thông đồng, móc nối, bao che giữa người nộp thuế và công chức quản lý thuế, cơ quan quản lý thuế để chuyển giá, trốn thuế, khoản thu khác, gian lận, trục lợi tiền thuế, tiền ngân sách nhà nước; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tiết lộ hoặc làm rò rỉ thông tin người nộp thuế trái quy định; làm sai lệch kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về thuế; gây phiền hà, sách nhiễu đối với người nộp thuế; lợi dụng để chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép tiền thuế, khoản thu khác.
• Kê khai không trung thực và cản trở thi hành công vụ: Cố tình không kê khai hoặc kê khai thuế, khoản thu khác không đầy đủ, kịp thời, chính xác về số tiền thuế, khoản thu khác phải nộp, số tiền thuế, khoản thu khác được miễn, giảm, hoàn, không thu; cản trở công chức quản lý thuế thi hành công vụ; chống đối, trì hoãn, không cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ kiểm tra, giám sát thuế, khoản thu khác.
• Sử dụng mã số thuế không đúng quy định: Sử dụng mã số thuế của người nộp thuế khác để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc cho người khác sử dụng mã số thuế của mình không đúng quy định của pháp luật.
• Vi phạm về hóa đơn và chứng từ: Bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ không lập hóa đơn theo quy định của pháp luật; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ, làm giả hóa đơn, chứng từ để thực hiện hành vi trái pháp luật; tạo lập hóa đơn, chứng từ điện tử trái phép hoặc phục vụ hành vi vi phạm trong lĩnh vực quản lý thuế.
• Xâm phạm hệ thống thông tin thuế: Làm sai lệch, sử dụng sai mục đích, truy cập trái phép, phá hủy hệ thống thông tin người nộp thuế; cung cấp, phát tán thông tin sai lệch gây ảnh hưởng đến uy tín, hoạt động của cơ quan quản lý thuế, người nộp thuế, Hệ thống thông tin quản lý thuế.

Góc nhìn chuyên môn từ MAN cho doanh nghiệp và kế toán

Căn cứ vào Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Luật Quản lý thuế 2025, chuyên gia từ MAN – Master Accountant Network đưa ra các điểm lưu ý về mặt tuân thủ như sau:

• Rà soát hợp đồng thuê nhà cho chuyên gia và người lao động: Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hợp đồng thuê chỗ ở, chứng từ thanh toán và đăng ký tạm trú cho nhân sự nước ngoài. Trường hợp cá nhân lưu trú dưới 183 ngày nhưng có nhà thuê trên 183 ngày cần chuẩn bị sẵn Giấy chứng nhận cư trú (hoặc bản chụp Hộ chiếu phù hợp) tại nước ngoài để tránh rủi ro xác định nghĩa vụ thuế toàn cầu tại Việt Nam.
• Kiểm soát tính hợp pháp của hóa đơn chứng từ: Doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về lập hóa đơn khi xuất hàng hoặc cung cấp dịch vụ. Việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp hay tạo lập chứng từ điện tử trái phép là hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 8 Luật Quản lý thuế 2025.
• Quản lý mã số thuế cá nhân: Bộ phận nhân sự và kế toán không tự ý sử dụng mã số thuế của người lao động cho các mục đích chi trả không có thực hoặc cho người khác sử dụng mã số thuế không đúng quy định. Doanh nghiệp có thể tham khảo giải pháp dịch vụ tư vấn thuế thu nhập cá nhân để đảm bảo quy trình trích thu và kê khai đúng pháp luật.

Từ góc độ quản trị tuân thủ, MAN khuyến nghị Ban Giám đốc và bộ phận kế toán chủ động rà soát quy trình trích xuất dữ liệu cư trú của người lao động, đối chiếu thời gian hiện diện căn cứ trên dấu xuất nhập cảnh hộ chiếu và chuẩn bị hạ tầng quản lý hóa đơn điện tử an toàn. Các đơn vị cũng có thể phối hợp với dịch vụ kế toán chuyên nghiệp để kiểm soát rủi ro hệ thống.

Đội ngũ chuyên môn của MAN – Master Accountant Network sẵn sàng đồng hành cùng Ban Giám đốc, CFO và Kế toán trưởng trong việc rà soát tuân thủ quy định thuế, thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ nhằm tối ưu hóa chi phí hợp pháp và phòng ngừa rủi ro pháp lý.