Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán

Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán vừa được ban hành đã tạo nên một làn sóng quan tâm lớn trong cộng đồng doanh nghiệp và các kiểm toán viên hành nghề. Với mức phạt tiền tối đa lên đến 2 tỷ đồng cùng thời hiệu xử phạt kéo dài, văn bản này không chỉ là công cụ quản lý mà còn là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với các sai phạm tài chính. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết những điểm mới nhất của Nghị định 228/2025/NĐ-CP để giúp bạn chủ động tuân thủ và hạn chế rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Tổng quan về Nghị định 228/2025/NĐ-CP và thời điểm áp dụng

Nghị định 228/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm thay thế hoàn toàn cho Nghị định 41/2018/NĐ-CP và Nghị định 102/2021/NĐ-CP. Văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 18/08/2025, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong việc thắt chặt quản lý hoạt động kiểm toán tại Việt Nam. Mục tiêu cốt lõi của nghị định là nâng cao tính minh bạch, tính độc lập và tăng cường trách nhiệm giải trình của các đơn vị kiểm toán cũng như đơn vị được kiểm toán.

Việc ban hành Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán không chỉ là bước hoàn thiện khung pháp lý mà còn là lời khẳng định về việc nâng cao chất lượng báo cáo tài chính quốc gia. Các tổ chức và cá nhân hoạt động trong ngành cần đặc biệt lưu ý các mốc thời gian chuyển tiếp để đảm bảo quá trình vận hành không bị gián đoạn hoặc vướng phải các sai phạm pháp lý không đáng có theo tinh thần của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Đối tượng chịu tác động và phạm vi điều chỉnh theo quy định mới

Nghị định tập trung quy định về các hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức phạt tiền, các biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt (Căn cứ Điều 1). Sự điều chỉnh này bao quát toàn bộ hệ sinh thái kiểm toán, từ khâu đào tạo, cấp chứng chỉ cho đến khi thực thi các hợp đồng kiểm toán thực tế.

Dưới đây là các nhóm đối tượng cụ thể chịu sự điều chỉnh của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán này:

• Cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập.
• Các doanh nghiệp kiểm toán và chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.
• Các tổ chức nghề nghiệp về kiểm toán và cơ sở đào tạo, cập nhật kiến thức cho kiểm toán viên.
• Các đơn vị được kiểm toán và đơn vị có lợi ích công chúng có nghĩa vụ phối hợp và cung cấp thông tin minh bạch theo đúng quy định của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực kiểm toán tăng mạnh

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc kéo dài thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập lên tới 05 năm (Căn cứ Điều 3). So với mức 01 năm như các quy định trước đây, việc tăng thời hiệu này cho phép cơ quan chức năng có đủ thời gian để thực hiện công tác hậu kiểm, thanh tra và truy cứu trách nhiệm đối với các sai phạm có tính chất phức tạp, thường chỉ được phát hiện sau một thời gian dài khi các số liệu tài chính được đối chiếu.

Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán quy định thời hiệu dài như vậy đặt ra thách thức lớn cho các doanh nghiệp trong việc lưu trữ hồ sơ và duy trì tính nhất quán của dữ liệu. Thời hiệu 05 năm đồng nghĩa với việc các sai phạm từ quá khứ vẫn có thể bị xử lý ở hiện tại, buộc các bên liên quan phải cẩn trọng hơn trong từng nghiệp vụ thực hiện hàng ngày để tránh bị áp dụng Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Hình thức xử phạt và mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân và tổ chức

Nghị định quy định hai hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt tiền (Căn cứ Điều 4). Đây là những công cụ pháp lý mạnh mẽ nhằm răn đe các hành vi thiếu chuẩn mực trong ngành. Đặc biệt, mức phạt tiền đã được điều chỉnh tăng mạnh, phản ánh mức độ nghiêm trọng của các sai phạm trong lĩnh vực tài chính theo quy định của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Bảng dưới đây tổng hợp các mức phạt tiền tối đa được quy định cụ thể:

Lưu ý rằng mức phạt tiền nêu trên áp dụng cho một hành vi vi phạm đơn lẻ. Trong trường hợp tổ chức có cùng hành vi vi phạm như cá nhân thì mức phạt tiền sẽ bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân. Các đơn vị cần rà soát kỹ Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán để tránh các hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán.

Chi tiết các nhóm hành vi vi phạm và khung hình phạt cụ thể

Sai phạm về chứng chỉ kiểm toán viên và cập nhật kiến thức

Các hành vi gian lận trong thi cử, sử dụng bằng cấp giả mạo hoặc không tuân thủ đầy đủ việc cập nhật kiến thức hàng năm sẽ bị xử lý nghiêm theo Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán (Căn cứ Điều 7, Điều 8). Việc này nhằm đảm bảo đội ngũ kiểm toán viên luôn có đủ năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp để thực hiện công việc.

Vi phạm trong đăng ký hành nghề và kinh doanh dịch vụ kiểm toán

Hành vi hành nghề khi chưa đủ điều kiện hoặc giả mạo tài liệu hồ sơ để được cấp giấy chứng nhận có thể bị phạt tiền từ 80 đến 100 triệu đồng. Trường hợp tái phạm hoặc cố tình vi phạm nhiều lần, cá nhân có thể đối mặt với mức phạt lên tới 250 triệu đồng và bị thu hồi các chứng chỉ liên quan (Căn cứ Điều 9 đến Điều 11). Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán đặc biệt chú trọng vào tính chính xác của hồ sơ năng lực doanh nghiệp.

Vi phạm quy định về báo cáo kiểm toán và tính độc lập

Các sai phạm liên quan đến việc lập báo cáo kiểm toán không đầy đủ, vi phạm nguyên tắc bảo mật hoặc tính độc lập của kiểm toán viên sẽ bị xử phạt nặng (Căn cứ Điều 16 đến Điều 38). Tính độc lập là “huyết mạch” của ngành kiểm toán, do đó bất kỳ hành vi nào làm tổn hại đến sự khách quan đều bị coi là vi phạm nghiêm trọng theo Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Hành vi thông đồng gian lận và cản trở hoạt động kiểm toán

Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán áp dụng mức phạt từ 100 đến 200 triệu đồng đối với các hành vi hối lộ, thông đồng để làm sai lệch báo cáo tài chính hoặc các hành vi cố tình cản trở quá trình kiểm soát chất lượng kiểm toán. Đây là những hành vi trực tiếp gây lũng đoạn thị trường và làm giảm niềm tin của công chúng.

Quy định đối với đơn vị được kiểm toán và đơn vị có lợi ích công chúng

Đơn vị được kiểm toán không chỉ có vai trò cung cấp dữ liệu mà còn phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của hệ thống kiểm soát nội bộ. Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán quy định rõ mức phạt từ 80 đến 100 triệu đồng cho các đơn vị vi phạm nghĩa vụ thông báo hoặc không thiết lập được các quy trình kiểm soát cần thiết.

Các hành vi cụ thể thường gặp bao gồm:

• Không xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hoặc bộ phận kiểm toán nội bộ theo quy định.
• Thiếu minh bạch trong việc báo cáo thay đổi doanh nghiệp kiểm toán đang thực hiện hợp đồng.
• Không cung cấp đầy đủ tài liệu, chứng từ hoặc có thái độ không hợp tác với đoàn kiểm toán theo quy định của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.
• Công bố thông tin sai sự thật sau khi đã có kết quả kiểm toán chính thức.

Các biện pháp khắc phục hậu quả nhằm đảm bảo tính thực thi

Ngoài việc nộp phạt hành chính, cá nhân và tổ chức vi phạm buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả (Căn cứ Điều 5). Điều này nhằm triệt tiêu các lợi ích không chính đáng từ sai phạm và khôi phục lại trật tự trong hoạt động kiểm toán chuyên nghiệp dựa trên các tiêu chí của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Các biện pháp khắc phục phổ biến được quy định bao gồm:

• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm vào ngân sách nhà nước.
• Buộc cải chính các thông tin sai lệch đã công bố trên báo cáo tài chính hoặc các phương tiện thông tin đại chúng.
• Buộc tiêu hủy hoặc nộp lại các giấy tờ, tài liệu giả mạo đã được sử dụng trong hồ sơ đăng ký hành nghề theo tinh thần Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.
• Buộc kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ và thực hiện các yêu cầu về chuyên môn theo đúng tiêu chuẩn pháp luật.

Đánh giá tác động và lời khuyên tuân thủ cho doanh nghiệp năm 2026

Việc tăng mức phạt tối đa lên tới 2 tỷ đồng theo Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán cho thấy sự quyết liệt của Chính phủ trong việc làm trong sạch môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh năm 2026, khi các hoạt động tài chính trở nên phức tạp hơn, việc hiểu rõ và tuân thủ các quy định của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán là yêu cầu sống còn.

Để hạn chế tối đa rủi ro, các đơn vị cần thực hiện các bước sau:

• Chủ động rà soát lại toàn bộ quy trình vận hành nội bộ và hồ sơ nhân sự kiểm toán theo Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.
• Định kỳ cập nhật kiến thức và các văn bản pháp luật mới nhất cho đội ngũ kế toán, kiểm toán.
• Đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng dịch vụ để đảm bảo tính khách quan và minh bạch.

Kết luận và giải pháp hỗ trợ tuân thủ pháp luật kiểm toán

Nghị định 228/2025/NĐ-CP thực sự là một “bộ lọc” mạnh mẽ nhằm sàng lọc và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng cho ngành kiểm toán Việt Nam. Với những quy định khắt khe về mức phạt và thời hiệu xử phạt kéo dài, các doanh nghiệp không thể lơ là trong công tác quản trị rủi ro pháp lý. Việc chủ động áp dụng Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.

Nếu bạn đang tìm kiếm giải pháp tối ưu để đảm bảo tính tuân thủ hoặc cần tư vấn chuyên sâu về các thủ tục kiểm toán theo đúng quy định mới nhất, hãy tham khảo ngay chuyên mục dịch vụ kiểm toán của chúng tôi. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, chúng tôi cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc minh bạch hóa tài chính dưới sự điều chỉnh của Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Để nhận được sự hỗ trợ trực tiếp và giải đáp mọi thắc mắc liên quan đến pháp lý kiểm toán độc lập, quý khách hàng vui lòng truy cập trang liên hệ MAN để được tư vấn kịp thời nhất về Nghị định mới về xử phạt hành chính trong lĩnh vực kiểm toán.

Liên Hệ Nhận Tư Vấn

Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn

Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính..