Hạch toán xóa công nợ lệch ngoại tệ trong trường hợp khoản phải trả bằng JPY nhưng thanh toán bằng USD không nên sử dụng TK 113 làm tài khoản trung gian. Theo nội dung tư vấn ngày 4/9/2026, TK 113 không dùng để cấn trừ công nợ hoặc xử lý chênh lệch giữa khoản phải trả bằng JPY và khoản tiền USD đã thanh toán.

Nguồn tư vấn dẫn chiếu Thông tư 200/2014/TT-BTC. Tuy nhiên, khi áp dụng cho năm tài chính 2026, doanh nghiệp cần xác định mình thuộc kỳ áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC hay không trước khi thực hiện bút toán.

Không dùng TK 113 để cấn trừ công nợ

TK 113 là tài khoản Tiền đang chuyển, được sử dụng để phản ánh các khoản tiền đã nộp hoặc chuyển nhưng chưa nhận được giấy báo Có, tiền chuyển giữa các ngân hàng hoặc các trường hợp tiền đang chuyển khác theo quy định. Trong tình huống công nợ bằng JPY nhưng doanh nghiệp dùng USD để thanh toán, TK 113 không được sử dụng như một tài khoản trung gian chỉ nhằm đưa số dư công nợ về 0.

Cần phân biệt rằng TK 113 vẫn có thể phát sinh nghiệp vụ liên quan đến chênh lệch tỷ giá của chính khoản tiền đang chuyển bằng ngoại tệ. Vì vậy, không nên hiểu rằng TK 113 hoàn toàn không có nghiệp vụ liên quan đến ngoại tệ.

Tình huống công nợ JPY thanh toán bằng USD

Câu hỏi nguồn mô tả khoản phải trả được theo dõi trên TK 3388 bằng JPY. Doanh nghiệp đã thanh toán bằng USD và trước đó ghi nhận bút toán Nợ TK 3388/Có TK 112 USD. Phần trả lời của nguồn xác định khoản phải trả là 3.388 JPY và khoản thanh toán là 112 USD.

Tuy nhiên, cụm “3388 JPY” trong câu hỏi gốc có thể được hiểu là TK 3388 được theo dõi bằng JPY, thay vì khẳng định 3.388 là số tiền công nợ. Vì vậy, số 3.388 JPY nên được ghi nhận là số liệu theo phần trả lời của nguồn, không nên suy diễn thêm từ câu hỏi.

Cách hạch toán xóa công nợ lệch ngoại tệ

Hạch toán xóa công nợ lệch ngoại tệ cần bắt đầu bằng việc rà soát bút toán đã ghi nhận, chứng từ thanh toán và số dư công nợ theo nguyên tệ. Nếu bút toán Nợ TK 3388/Có TK 112 USD được xác định là sai, doanh nghiệp cần thực hiện điều chỉnh theo phương pháp phù hợp trước khi ghi nhận nghiệp vụ thanh toán đúng bản chất.

Điều chỉnh bút toán đã ghi nhận

Nếu bút toán Nợ TK 3388/Có TK 112 USD được xác định là bút toán hạch toán sai, kế toán cần điều chỉnh hoặc hủy bút toán theo phương pháp sửa chữa sổ kế toán phù hợp. Mục tiêu là đưa số dư tiền gửi USD và công nợ phải trả về trạng thái phù hợp với chứng từ trước khi phản ánh lại nghiệp vụ thanh toán thực tế.

Ghi nhận nghiệp vụ thanh toán ngoại tệ

Trường hợp doanh nghiệp sử dụng USD để thanh toán khoản công nợ bằng JPY, giá trị các khoản liên quan cần được quy đổi về đồng tiền ghi sổ theo tỷ giá và chế độ kế toán mà doanh nghiệp đang áp dụng. Theo nội dung tư vấn của nguồn, khoản phải trả được ghi giảm theo số nguyên tệ JPY tương ứng với số công nợ cần tất toán. Khoản tiền gửi USD được ghi giảm theo số USD thực tế sử dụng để thanh toán.

Chênh lệch giữa giá trị quy đổi của khoản phải trả JPY và số tiền USD thực tế giảm trên tài khoản ngân hàng được xác định để xử lý chênh lệch tỷ giá theo quy định áp dụng cho doanh nghiệp. Không nên đưa phần chênh lệch này vào TK 113 chỉ với mục đích làm cho số dư công nợ bằng 0.

Xác định chênh lệch tỷ giá

Theo nội dung tư vấn được cung cấp, trường hợp giá trị VND giảm trên TK 112 USD lớn hơn giá trị khoản phải trả JPY sau quy đổi thì phát sinh lỗ tỷ giá; trường hợp ngược lại thì phát sinh lãi tỷ giá.

Nguồn tư vấn minh họa việc ghi nhận chênh lệch vào TK 635 đối với lỗ tỷ giá và TK 515 đối với lãi tỷ giá. Khi áp dụng thực tế trong năm 2026, kế toán cần đối chiếu lại với chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng, đặc biệt nếu doanh nghiệp thuộc phạm vi áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Những nội dung cần kiểm tra trước khi tất toán

Trước khi ghi nhận bút toán điều chỉnh, kế toán nên đối chiếu đồng thời công nợ, tiền gửi ngoại tệ và chứng từ ngân hàng. Các điểm cần kiểm tra gồm:

• Nguyên tệ và số dư thực tế của khoản phải trả trên sổ chi tiết.
• Chứng từ ngân hàng thể hiện số USD thực tế đã thanh toán hoặc bị trích khỏi tài khoản.
• Bút toán Nợ TK 3388/Có TK 112 USD đã ghi nhận và nguyên nhân khiến công nợ JPY chưa được tất toán.
• Tỷ giá và giá trị quy đổi được sử dụng cho từng khoản theo chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng.
• Số dư cuối cùng của công nợ theo nguyên tệ và tiền gửi ngoại tệ sau khi điều chỉnh.

Sau khi hoàn tất đối chiếu, bút toán điều chỉnh phải phản ánh đúng giao dịch thực tế và số dư công nợ theo nguyên tệ, thay vì sử dụng TK 113 như một tài khoản trung gian để xử lý số dư.

Lưu ý khi áp dụng chế độ kế toán năm 2026

Nguồn tư vấn ngày 4/9/2026 dẫn Thông tư 200/2014/TT-BTC. Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên mặc nhiên áp dụng toàn bộ cách định khoản trong nguồn cho mọi nghiệp vụ phát sinh năm 2026.

Thông tư 99/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và áp dụng đối với năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 1/1/2026. Vì vậy, trước khi ghi nhận hoặc điều chỉnh nghiệp vụ, doanh nghiệp cần xác định chế độ kế toán đang áp dụng để lựa chọn tài khoản và phương pháp xử lý phù hợp.

Tham khảo phân tích của MAN về thay đổi tỷ giá hạch toán theo Thông tư 99 và phân biệt tỷ giá kế toán và tỷ giá tính thuế.

Góc nhìn chuyên môn của MAN

MAN – Master Accountant Network lưu ý rằng công nợ được theo dõi bằng một loại ngoại tệ nhưng thanh toán bằng loại ngoại tệ khác không nên được xử lý đơn giản bằng cách đưa phần chênh lệch qua TK 113. Kế toán cần kiểm tra toàn bộ chuỗi nghiệp vụ từ thời điểm ghi nhận công nợ đến thời điểm thanh toán, bao gồm nguyên tệ, số dư công nợ, chứng từ ngân hàng, số tiền USD thực tế sử dụng và tỷ giá áp dụng.

Đặc biệt, nếu doanh nghiệp đang xử lý số liệu của năm 2026, cần xác định chế độ kế toán đang áp dụng trước khi thực hiện bút toán điều chỉnh. Có thể tham khảo thêm hướng dẫn xác định tỷ giá xuất hóa đơn đúng quy định của MAN để đối chiếu thêm các nguyên tắc về tỷ giá và chứng từ ngoại tệ.

Kết luận

Hạch toán xóa công nợ lệch ngoại tệ trong trường hợp công nợ bằng JPY nhưng thanh toán bằng USD không sử dụng TK 113 như tài khoản trung gian để cấn trừ công nợ. Kế toán cần rà soát bút toán đã ghi nhận, chứng từ ngân hàng, số dư công nợ theo nguyên tệ và giá trị quy đổi để xác định cách điều chỉnh phù hợp.

Đối với các nghiệp vụ phát sinh trong năm 2026, doanh nghiệp cần đồng thời xác định chế độ kế toán đang áp dụng, đặc biệt là phạm vi áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, trước khi thực hiện bút toán tất toán công nợ và xử lý chênh lệch tỷ giá.