Thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026 mới nhất

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lớn trong ngành tài chính Việt Nam với việc áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC. Các thay đổi trọng tâm bao gồm việc cho phép doanh nghiệp tự chủ thiết kế chứng từ, loại bỏ và bổ sung nhiều tài khoản kế toán quan trọng như tài sản sinh học hay thuế tối thiểu toàn cầu. Bên cạnh đó, hoạt động kiểm toán nhà nước sẽ chuyển dịch sang kiểm soát toàn diện theo thời gian thực từ tháng 3/2026, cùng với việc siết chặt mức phạt hóa đơn lên tới 80 triệu đồng theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP. Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết những thay đổi pháp lý quan trọng nhất mà mọi kế toán và chủ doanh nghiệp cần nắm vững để đảm bảo tính tuân thủ trong năm tài chính mới.

Tổng quan bối cảnh pháp lý ngành kế toán kiểm toán năm 2026

Bối cảnh tài chính năm nay chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ từ chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) sang hướng tương thích hoàn toàn với chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS). Những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026 không chỉ đơn thuần là việc thay đổi số hiệu văn bản mà còn là cuộc cải cách về tư duy quản trị hiện đại.

Mục tiêu cốt lõi của các văn bản mới là nhằm tăng tính minh bạch, giảm bớt thủ tục rườm rà và thúc đẩy số hóa toàn diện. Trong môi trường kinh doanh hiện tại, quản trị dựa trên dữ liệu thực tế thay vì chứng từ giấy đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc. Do đó, việc nắm vững các thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp vận hành ổn định và bền vững.

Thay đổi lớn trong chế độ kế toán doanh nghiệp từ đầu năm 2026

Từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực, thay thế hoàn toàn Thông tư 200 đã tồn tại hơn một thập kỷ. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất chi phối mọi hoạt động ghi chép tài chính của các đơn vị. Những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán lần này tập trung chủ yếu vào việc hiện đại hóa quy trình hạch toán và nâng cao tính tự chủ cho đơn vị kế toán.

Quyền tự chủ và trách nhiệm của doanh nghiệp

Điểm đột phá nhất của Thông tư 99 là việc trao quyền tự chủ tối đa cho đơn vị. Theo đó, doanh nghiệp được phép tự thiết kế mẫu chứng từ và hệ thống sổ phù hợp với đặc thù sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, quyền lợi luôn đi kèm với trách nhiệm:

• Đơn vị kế toán bắt buộc phải ban hành Quy chế hạch toán nội bộ bằng văn bản để làm căn cứ thực hiện.
• Mẫu chứng từ tự thiết kế phải đảm bảo đầy đủ các yếu tố pháp lý cốt lõi theo quy định của Luật Kế toán.
• Kế toán trưởng phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, minh bạch của hệ thống này khi giải trình trước cơ quan chức năng.

Sự linh hoạt này là một phần trọng tâm trong các thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026 nhằm giảm bớt gánh nặng về biểu mẫu cứng nhắc cho đơn vị, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình vận hành.

Cập nhật hệ thống tài khoản kế toán mới nhất

Để phản ánh chính xác các giao dịch kinh tế phức tạp, Bộ Tài chính đã thực hiện điều chỉnh sâu rộng hệ thống tài khoản. Những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán yêu cầu kế toán viên cần đặc biệt lưu ý danh mục sau để tránh sai lệch khi hạch toán:

• Các tài khoản chính thức bị bãi bỏ: TK 161 (Chi sự nghiệp), TK 441 (Nguồn vốn đầu tư XDCB), TK 611 (Mua hàng), TK 631 (Giá thành sản xuất).
• Các tài khoản mới bổ sung: TK 215 (Tài sản sinh học), TK 332 (Phải trả cổ tức, lợi nhuận), TK 82112 (Chi phí thuế TNDN bổ sung theo thuế tối thiểu toàn cầu).
• Thay đổi tên gọi cụ thể: TK 112 chính thức đổi thành Tiền gửi không kỳ hạn nhằm phân loại chính xác tính thanh khoản khi lập báo cáo tình hình tài chính.

Việc nắm bắt kịp thời các tài khoản này là nội dung không thể tách rời khi tìm hiểu về thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026 để đảm bảo số liệu kế toán luôn chính xác.

Đổi mới cách trình bày báo cáo tài chính

Việc đổi tên Bảng cân đối kế toán thành Báo cáo tình hình tài chính phản ánh sự thay đổi về khung lý thuyết theo hướng quốc tế. Cách tiếp cận này tập trung vào giá trị thuần có thể thực hiện được và ghi nhận tổn thất suy giảm tài sản, thay vì chỉ dựa vào giá gốc. Đây là một trong những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán quan trọng giúp báo cáo tài chính của doanh nghiệp Việt Nam tương thích hơn với các nhà đầu tư nước ngoài.

Quy định áp dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Trong năm 2026, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) có sự linh hoạt lớn trong việc lựa chọn chế độ áp dụng. SME có thể chọn Thông tư 99 nếu quy mô hoạt động cần một hệ thống chuyên nghiệp hơn, nhưng phải tuân thủ:

• Thực hiện nhất quán chế độ kế toán đã lựa chọn tối thiểu trong một kỳ kế toán năm.
• Khi chuyển đổi chế độ, đơn vị bắt buộc phải trình bày lại số liệu so sánh để đảm bảo tính liên tục của dữ liệu.

Đây là lộ trình quan trọng để các SME thích ứng tốt với những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026, tránh những sai sót pháp lý trong quá trình chuyển đổi.

Chính sách kiểm toán nhà nước mới áp dụng từ tháng 3 năm 2026

Từ ngày 01/03/2026, Thông tư 03/2026/TT-KTNN định hình lại toàn bộ quy trình lập kế hoạch kiểm toán công, chuyển hướng mạnh mẽ sang quản trị rủi ro số. Những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026 ở mảng này cho thấy sự quyết tâm minh bạch hóa dòng vốn của Chính phủ.

Chuyển đổi phương pháp kiểm toán theo dữ liệu số

Thay vì hậu kiểm chọn mẫu, Kiểm toán nhà nước hiện nay chuyển sang kiểm soát toàn diện dựa trên dữ liệu số thực tế. Hệ thống mới được xây dựng theo hình thức cuốn chiếu, giúp phát hiện rủi ro ngay khi phát sinh thay vì đợi đến tận cuối kỳ. Điều này nằm trong lộ trình thực hiện thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán hướng tới kỷ nguyên số.

Tiêu chí lựa chọn đơn vị kiểm toán ưu tiên

Kế hoạch kiểm toán năm nay sẽ tập trung vào các nhóm đối tượng có ảnh hưởng lớn đến ngân sách. Các tiêu chí lựa chọn ưu tiên bao gồm:

• Doanh nghiệp có quy mô lớn hoặc triển khai dự án hạ tầng trọng điểm.
• Các tổ chức tín dụng có mức rủi ro hệ thống cao.
• Những đơn vị chưa thực hiện kiểm toán trong vòng từ 3 đến 5 năm liên tiếp.

Việc công khai các tiêu chí này là một bước tiến lớn trong những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán nhằm tăng cường tính minh bạch và công bằng cho thị trường.

Những thay đổi quan trọng về thuế và hóa đơn cần lưu ý

Song song với các quy định về kế toán, hệ thống xử phạt hóa đơn cũng được điều chỉnh mạnh mẽ theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP để tăng tính răn đe. Những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026 đi kèm với các chế tài nghiêm khắc hơn đối với các sai phạm về hóa đơn.

Nguồn trích dẫn: Điều 19 và Điều 24 Nghị định 310/2025/NĐ-CP.

Lưu ý sau bảng: Mức phạt trên áp dụng cho tổ chức, cá nhân vi phạm sẽ chịu mức bằng 1/2. Do đó, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ thời điểm xuất hóa đơn để tránh rủi ro tài chính lớn do không cập nhật kịp thời những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán.

Hướng dẫn doanh nghiệp chuẩn bị cho các quy định mới

Để thích nghi tốt với những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026, doanh nghiệp nên thực hiện lộ trình sau:

• Cập nhật phần mềm kế toán theo danh mục tài khoản mới của Thông tư 99.
• Ban hành quy chế hạch toán nội bộ để làm căn cứ pháp lý cho các chứng từ tự thiết kế.
• Tập huấn cho nhân sự về cách hạch toán các nghiệp vụ mới như Thuế tối thiểu toàn cầu.
• Rà soát quy trình xuất hóa đơn để đảm bảo tính kịp thời theo Nghị định 310.

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp doanh nghiệp đón đầu các thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán một cách chủ động nhất.

Giải đáp thắc mắc thường gặp về luật kế toán kiểm toán 2026

Kết luận

Những thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026 mang lại quyền tự chủ cao nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về tính tuân thủ cho mọi đơn vị. Việc chủ động thích ứng với Thông tư 99 và các quy định về hóa đơn sẽ giúp đơn vị hạn chế tối đa rủi ro pháp lý và tối ưu hóa quản trị tài chính.

Để đảm bảo hệ thống tài chính luôn minh bạch và đúng quy định, quý khách có thể tham khảo dịch vụ kiểm toán chuyên nghiệp của MAN để được hỗ trợ chuyển đổi báo cáo an toàn trước các thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán 2026. Nếu cần tư vấn chi tiết hơn về các thay đổi trong luật kế toán và kiểm toán, đừng ngần ngại hãy liên hệ với đội ngũ chuyên gia của chúng tôi để được giải đáp kịp thời nhất.

Nguồn tham khảo và căn cứ pháp lý

• Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025.
• Thông tư 03/2026/TT-KTNN của Kiểm toán nhà nước ban hành ngày 12/01/2026.
• Nghị định 310/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính thuế và hóa đơn.
• Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh thuế TNCN.

Liên Hệ Nhận Tư Vấn

Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn

Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính..