Đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính mới nhất năm 2026

Đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính là các pháp nhân được pháp luật định danh phải thực hiện kiểm tra, xác nhận tính trung thực của các số liệu kế toán bởi đơn vị độc lập. Bước sang năm 2026, khi các quy định mới tại Nghị định 90/2025/NĐ-CP và Luật Kiểm toán độc lập được siết chặt, việc nhận diện chính xác doanh nghiệp mình có thuộc diện bắt buộc hay không là ưu tiên hàng đầu. Bài viết sẽ phân tích chi tiết các nhóm đơn vị và tiêu chí quy mô mới nhất để doanh nghiệp chủ động tuân thủ.

Tổng quan về đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính

Theo Luật Kiểm toán độc lập 2011, đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính bao gồm các báo cáo tài chính hàng năm, báo cáo tài chính hợp nhất, báo cáo tài chính hoàn thành dự án và các tài liệu kế toán khác theo quy định. Việc xác định đúng đối tượng không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là “tấm giấy thông hành” giúp doanh nghiệp minh bạch hóa sức khỏe tài chính trước các bên liên quan.

Từ năm 2026, tư duy quản lý của cơ quan chức năng đã chuyển dịch mạnh mẽ sang việc hậu kiểm và thắt chặt tính chịu trách nhiệm. Những thay đổi này nhằm mục tiêu thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm sau đây:

• Nâng cao chất lượng thông tin tài chính trên thị trường minh bạch.
• Bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và các chủ nợ thông qua việc xác nhận của bên thứ ba.
• Hạn chế các sai phạm về thuế và gian lận tài chính quy mô lớn trong nền kinh tế.

Các đối tượng bắt buộc kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm

Căn cứ vào Điều 37 Luật Kiểm toán độc lập và các văn bản hướng dẫn, có những nhóm đơn vị đặc thù luôn nằm trong diện phải thực hiện kiểm toán mà không phụ thuộc vào các tiêu chí về doanh thu hay tài sản. Việc xác định đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính trong nhóm này thường dựa trên loại hình hình thành vốn hoặc tính chất ngành nghề kinh doanh.

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Các doanh nghiệp FDI là đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính điển hình và phổ biến nhất. Dù quy mô siêu nhỏ hay tập đoàn đa quốc gia, chỉ cần có vốn góp từ nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp đều phải thực hiện kiểm toán hàng năm. Kết quả kiểm toán này phải được nộp cho các cơ quan chức năng bao gồm:

• Cơ quan Thuế trực quản để làm căn cứ quyết toán thuế cho doanh nghiệp.
• Cơ quan Thống kê cấp tỉnh hoặc thành phố để tổng hợp số liệu kinh tế vĩ mô.
• Cơ quan cấp phép đầu tư như Sở Kế hoạch và Đầu tư hoặc Ban quản lý các Khu công nghiệp.

Tổ chức tín dụng và các tổ chức tài chính trung gian

Do tính chất nhạy cảm và rủi ro hệ thống của ngành tài chính, các đơn vị sau đây luôn là đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính trọng điểm:

• Các ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng liên doanh và chi nhánh ngân hàng nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.
• Các tổ chức tín dụng phi ngân hàng bao gồm công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính.
• Các tổ chức tài chính vi mô và hệ thống quỹ tín dụng nhân dân đáp ứng mức quy mô theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Đơn vị kinh doanh bảo hiểm và thị trường chứng khoán

Để đảm bảo khả năng thanh toán và quyền lợi người tham gia, các đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính trong lĩnh vực này cần sự giám sát chặt chẽ:

• Doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ và các đơn vị tái bảo hiểm.
• Các công ty đại chúng đã niêm yết hoặc chưa niêm yết nhưng đáp ứng các điều kiện về vốn và số lượng cổ đông.
• Công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và các quỹ đầu tư chứng khoán đại chúng.

Doanh nghiệp nhà nước và các dự án sử dụng ngân sách

Tính minh bạch trong việc sử dụng vốn công luôn được đặt lên hàng đầu thông qua việc kiểm tra các đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính sau:

• Các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở lên.
• Doanh nghiệp mà các tập đoàn, tổng công ty nhà nước nắm giữ từ 20% quyền biểu quyết trở lên tính đến thời điểm cuối năm tài chính.
• Báo cáo quyết toán dự án hoàn thành đối với các dự án quan trọng quốc gia hoặc dự án nhóm A sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Tiêu chí xác định đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính quy mô lớn

Điểm mới nhất và quan trọng nhất từ năm 2025 áp dụng xuyên suốt cho năm 2026 chính là việc mở rộng phạm vi đối với các doanh nghiệp thuần vốn Việt Nam dựa trên quy mô thực tế.

Nhóm doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn phải thực hiện kiểm toán

Dưới đây là bảng tổng hợp các tiêu chí định lượng căn cứ theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP để xác định doanh nghiệp quy mô lớn thuộc đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc:

Lưu ý: Doanh nghiệp chỉ cần thỏa mãn ít nhất 2 trong 3 tiêu chí nêu trên tại thời điểm kết thúc năm tài chính trước đó sẽ chính thức trở thành đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc theo quy định mới.

Cách xác định các chỉ số tài chính và nhân sự chính xác

Việc xác định các con số này cần dựa trên những căn cứ pháp lý rõ ràng để tránh hiểu lầm trong quá trình tự rà soát:

• Số lao động bình quân năm được tính dựa trên danh sách đóng bảo hiểm xã hội hàng tháng chia cho 12 tháng của năm tài chính đó theo dữ liệu của cơ quan BHXH.
• Doanh thu thuần và tổng tài sản được chốt tại thời điểm ngày cuối cùng của năm tài chính (thông thường là 31/12) trên sổ sách kế toán đã khóa sổ và khớp với bảng cân đối kế toán.
• Đối với các doanh nghiệp có biến động quy mô, thông thường pháp luật quy định phải thực hiện kiểm toán liên tục ít nhất 1 năm sau khi quy mô giảm xuống dưới ngưỡng bắt buộc để đảm bảo tính ổn định của dữ liệu.

Các loại hồ sơ là đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính trực tiếp

Một cuộc kiểm toán đầy đủ sẽ không chỉ xem xét một tờ khai đơn lẻ mà bao gồm toàn bộ hệ thống hồ sơ kế toán. Trước khi bắt đầu, doanh nghiệp cần hiểu rõ kiểm toán báo cáo tài chính là gì để có sự chuẩn bị tốt nhất. Các thành phần chính bao gồm:

• Báo cáo tình hình tài chính: Phản ánh tổng quát giá trị tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của đơn vị.
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Trình bày chi tiết doanh thu, chi phí và lợi nhuận thực tế đạt được.
• Báo cáo lưu chuyên tiền tệ: Kiểm tra các luồng tiền đi và đến từ hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính.
• Bản thuyết minh báo cáo tài chính: Giải trình chi tiết các chính sách kế toán áp dụng và diễn giải các số liệu trọng yếu.
• Báo cáo tài chính hợp nhất: Đây là đối tượng bắt buộc đối với các mô hình công ty mẹ có quyền kiểm soát tại các công ty con.

Điều kiện đối với tổ chức thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính

Không phải mọi công ty kế toán đều có thẩm quyền thực hiện kiểm tra các đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc. Để đảm bảo tính pháp lý, doanh nghiệp cần lưu ý các điều kiện của đơn vị kiểm toán:

• Đơn vị kiểm toán phải nằm trong danh sách được Bộ Tài chính công bố đủ điều kiện hành nghề kiểm toán độc lập hàng năm.
• Đảm bảo tính độc lập tuyệt đối về kinh tế và không có quan hệ thân thích giữa kiểm toán viên và ban lãnh đạo doanh nghiệp.
• Tuân thủ quy định luân chuyển kiểm toán viên hành nghề (không quá 5 năm liên tục cho một đơn vị) để đảm bảo tính khách quan.

Trong quá trình này, các mạng lưới chuyên gia như MAN – Master Accountant Network thường được các doanh nghiệp ưu tiên tham khảo để nhận diện các rủi ro sớm và đảm bảo đơn vị dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính được lựa chọn đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khát khe của Bộ Tài chính.

Xử lý vi phạm đối với đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính không tuân thủ

Việc lơ là hoặc cố tình không thực hiện kiểm toán đối với các đối tượng bắt buộc có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý và tài chính nghiêm trọng cho doanh nghiệp:

• Xử phạt hành chính: Căn cứ Nghị định 41/2018/NĐ-CP, mức phạt cho hành vi không thực hiện kiểm toán có thể lên tới 50 triệu đồng.
• Rủi ro về thuế: Cơ quan thuế có quyền từ chối số liệu trên báo cáo chưa được kiểm toán đối với đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính bắt buộc, dẫn đến việc ấn định thuế hoặc bác bỏ các chi phí hợp lý.
• Tổn hại uy tín doanh nghiệp: Doanh nghiệp sẽ bị hạ điểm tín nhiệm khi thực hiện các hồ sơ vay vốn ngân hàng hoặc tham gia đấu thầu các dự án quốc tế.

Câu hỏi thường gặp về đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính

Dưới đây là một số giải đáp nhanh cho các tình huống thực tế mà các thành viên trong mạng lưới MAN – Master Accountant Network thường hỗ trợ giải đáp cho doanh nghiệp:

Kết luận

Việc xác định chính xác doanh nghiệp mình có thuộc đối tượng kiểm toán báo cáo tài chính hay không là bước khởi đầu quan trọng để xây dựng nền tảng tài chính vững mạnh và tuân thủ pháp luật. Trong bối cảnh các quy định về quy mô lớn (từ 100 tỷ tài sản hoặc 300 tỷ doanh thu) bắt đầu áp dụng rộng rãi năm 2026, các chủ doanh nghiệp cần chủ động rà soát sổ sách ngay từ hôm nay. Tuân thủ kiểm toán không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để doanh nghiệp tự soi xét, tối ưu hóa quy trình quản lý và nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường.

Thông tin liên hệ Man – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn

Nội dung được kiểm duyệt bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên & CEO Man, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.