Cách khai thuế TNCN thu nhập từ bản quyền

Việc khai thuế TNCN đối với thu nhập từ bản quyền, nhượng quyền thương mại và trúng thưởng được Bộ Tài chính quy định tại Thông tư 89/2026/TT-BTC nhằm làm rõ trách nhiệm khấu trừ cũng như địa điểm, hồ sơ kê khai cho từng nhóm đối tượng. Quy định việc khai thuế được thực hiện theo hai trường hợp: tổ chức trả thu nhập thực hiện khấu trừ nộp thay hoặc cá nhân trực tiếp kê khai theo từng lần phát sinh. Doanh nghiệp và người nộp thuế cần nắm rõ các quy định này cùng tiêu chí phân nhóm rủi ro của cơ quan thuế để đảm bảo tuân thủ nghĩa vụ pháp lý.

Quy định khai thuế TNCN đối với thu nhập từ bản quyền, nhượng quyền và trúng thưởng

Theo khoản 6 Điều 22 Thông tư 89/2026/TT-BTC, tổ chức, cá nhân trả thu nhập từ bản quyền, nhượng quyền thương mại và trúng thưởng có trách nhiệm khấu trừ thuế TNCN trước khi chi trả. Trường hợp bên trả thu nhập chưa khấu trừ thuế hoặc thu nhập do tổ chức nước ngoài không đăng ký thuế tại Việt Nam chi trả, cá nhân có nghĩa vụ trực tiếp khai thuế với cơ quan thuế.

Trường hợp tổ chức, cá nhân trả thu nhập thực hiện khấu trừ thuế

Tổ chức, cá nhân trả thu nhập có trách nhiệm khấu trừ số thuế TNCN phải nộp trước khi chi trả cho người thụ hưởng. Việc khai thuế đối với trường hợp này được thực hiện như sau:

• Kỳ khai thuế: Khai theo tháng hoặc theo quý, đồng nhất với kỳ khai thuế giá trị gia tăng của đơn vị.
• Nơi nộp hồ sơ: Cơ quan thuế quản lý trực tiếp của tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập.
• Hồ sơ kê khai: Thực hiện theo quy định tại điểm 7.6 Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 89/2026/TT-BTC.

Đối với kinh doanh xổ số điện toán, việc phân bổ thuế TNCN thực hiện theo điểm d.2 khoản 2 Điều 15 Nghị định 252/2026/NĐ-CP. Tổ chức khấu trừ thuế phải xác định riêng và nộp số thuế TNCN cho từng tỉnh căn cứ vào số thuế thực tế đã khấu trừ của từng cá nhân:

• Nộp cho tỉnh nơi cá nhân đăng ký tham gia dự thưởng nếu xổ số điện toán được phân phối qua điện thoại hoặc internet.
• Nộp cho tỉnh nơi phát hành vé nếu xổ số điện toán được phân phối qua thiết bị đầu cuối.

Trường hợp cá nhân trực tiếp khai thuế với cơ quan thuế

Cá nhân có thu nhập thuộc diện chịu thuế phải trực tiếp làm thủ tục khai thuế hoặc làm thủ tục quyết toán thuế TNCN nếu rơi vào các trường hợp sau:

• Nhận thu nhập từ bản quyền, nhượng quyền thương mại hoặc trúng thưởng nhưng bên trả thu nhập chưa thực hiện khấu trừ thuế.
• Nhận khoản thu nhập này do các tổ chức nước ngoài không đăng ký thuế tại Việt Nam chi trả.

Trong các trường hợp nêu trên, cá nhân thực hiện khai thuế theo từng lần phát sinh thu nhập. Hồ sơ khai thuế nộp tại cơ quan thuế quản lý nơi cá nhân cư trú và tuân thủ đúng điểm 7.6 Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 89/2026/TT-BTC.

Nguyên tắc chung về khai và nộp hồ sơ thuế TNCN

Điều 6 Thông tư 89/2026/TT-BTC quy định một số nguyên tắc chung khi khai và nộp hồ sơ thuế, bao gồm yêu cầu người nộp thuế phải đảm bảo tính chính xác, trung thực và đầy đủ thông tin khi lập hồ sơ:

• Trường hợp nộp hồ sơ điện tử: Đối với giấy tờ yêu cầu bản sao, người nộp thuế gửi bản sao điện tử. Đối với giấy tờ yêu cầu bản chính hoặc bản sao chứng thực, phải sử dụng bản sao điện tử cấp từ sổ gốc, bản sao điện tử chứng thực từ bản chính hoặc tài liệu điện tử hợp lệ.
• Không phải khai lại thông tin sẵn có: Người nộp thuế không phải nộp lại tài liệu đã lưu trên Hệ thống thông tin quản lý thuế. Đồng thời không phải khai lại các thông tin mà cơ quan thuế khai thác được từ Cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu chia sẻ giữa các bộ, ngành.
• Hỗ trợ tự động tạo tờ khai: Hệ thống thông tin quản lý thuế có thể tự động hỗ trợ tạo tờ khai khi có đủ dữ liệu căn cứ. Tuy nhiên, việc hỗ trợ tự động này không thay thế hay làm miễn trừ trách nhiệm của người nộp thuế trong việc khai và xác định chính xác nghĩa vụ thuế.

Tiêu chí phân nhóm và đánh giá mức độ tuân thủ người nộp thuế

Theo Điều 4 Thông tư 89/2026/TT-BTC, cơ quan thuế phân nhóm người nộp thuế nhằm áp dụng chế độ ưu tiên, phân bổ nguồn lực quản lý và đánh giá mức độ tuân thủ cùng rủi ro về thuế.

Tiêu chí phân nhóm người nộp thuế

Cơ quan thuế phân loại người nộp thuế dựa trên các tiêu chí chủ yếu:

• Địa bàn hoạt động cùng nơi đăng ký thuế.
• Loại hình người nộp thuế (tổ chức, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, cá nhân có nghĩa vụ thuế…).
• Quy mô hoạt động gồm doanh thu, số thuế nộp ngân sách, vốn, tài sản, số lượng lao động, địa điểm kinh doanh và đơn vị phụ thuộc.
• Ngành nghề, lĩnh vực và phương thức hoạt động như sản xuất, thương mại, dịch vụ, xây dựng, bất động sản, thương mại điện tử, nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới.
• Mức độ tuân thủ pháp luật, lịch sử chấp hành quy định và mức độ rủi ro về thuế.

Phương thức đánh giá mức độ tuân thủ và rủi ro

Cơ quan quản lý thuế căn cứ vào các thông tin sau để đánh giá người nộp thuế:

• Việc thực hiện nghĩa vụ đăng ký, khai thuế và nộp thuế.
• Tình trạng nợ thuế tồn đọng.
• Kết quả qua các kỳ kiểm tra thuế.
• Chấp hành các quyết định xử lý từ cơ quan thuế.
• Mức độ rủi ro trong sử dụng hóa đơn điện tử, hoàn thuế, miễn giảm thuế và xác định nghĩa vụ thuế.

Biện pháp quản lý đối với từng nhóm đối tượng

Góc nhìn chuyên môn từ MAN

Việc nắm rõ các quy định tại Thông tư 89/2026/TT-BTC giúp các doanh nghiệp và cá nhân chủ động tuân thủ đúng quy định pháp luật. Đội ngũ chuyên gia tại MAN – Master Accountant Network lưu ý một số vấn đề quản trị thực tế:

• Xác định đúng trách nhiệm khấu trừ: Doanh nghiệp khi chi trả khoản tiền bản quyền, nhượng quyền cho cá nhân cần thực hiện khấu trừ ngay tại thời điểm chi trả. Theo kinh nghiệm thực tiễn của MAN, việc bỏ sót nghĩa vụ khấu trừ có thể khiến doanh nghiệp chịu trách nhiệm xử lý truy thu và xử phạt theo quy định.
• Tránh phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống tự động: Mặc dù Hệ thống thông tin quản lý thuế có tính năng hỗ trợ tạo tờ khai tự động, trách nhiệm pháp lý đối với tính chính xác của số liệu vẫn thuộc về người nộp thuế. Bộ phận kế toán cần rà soát lại toàn bộ doanh thu, mức thuế suất và số thuế khấu trừ trước khi xác nhận nộp.
• Duy trì chỉ số tuân thủ cao: Theo cơ chế phân nhóm người nộp thuế và đánh giá mức độ tuân thủ của cơ quan thuế, doanh nghiệp cần kê khai đúng hạn, xử lý triệt để nợ thuế tồn đọng để giữ mức xếp hạng tuân thủ tốt, hạn chế bị đưa vào diện kiểm tra trọng điểm.

Khuyến nghị hành động

Quy định về khai thuế TNCN thu nhập từ bản quyền, nhượng quyền và trúng thưởng đòi hỏi sự chuẩn xác trong cả khâu khấu trừ lẫn kê khai hồ sơ điện tử. Các bộ phận kế toán trưởng, CFO và chủ doanh nghiệp nên chủ động rà soát quy trình chi trả thu nhập, chuẩn bị sẵn các bản sao điện tử hợp lệ để phục vụ kê khai.

Doanh nghiệp và cá nhân có nhu cầu sử dụng dịch vụ tư vấn thuế thu nhập cá nhân chuyên sâu hoặc lựa chọn dịch vụ kế toán thuế trọn gói có thể tham khảo các giải pháp từ đội ngũ chuyên gia của MAN – Master Accountant Network để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.

Nguồn thông tin: Tác giả Thanh Tâm – Tham vấn bởi Luật sư Hoàng Tuấn Vũ (Trích từ bài viết trên Luật Việt Nam)