Phân biệt thuế phí và lệ phí theo quy định hiện hành

Phân biệt thuế phí và lệ phí giúp doanh nghiệp xác định đúng bản chất khoản thu, đối tượng phải nộp và căn cứ pháp lý áp dụng. Mặc dù đều là những khoản thu được pháp luật quy định, thuế, phí và lệ phí có điều kiện phát sinh và cơ chế áp dụng khác nhau.

Đáng chú ý, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Đối với phí và lệ phí, Văn bản hợp nhất số 92/VBHN-VPQH được Văn phòng Quốc hội ban hành ngày 31/03/2026 là một nguồn quan trọng để tra cứu quy định hiện hành.

Thông tin chuyên môn: Nội dung được biên soạn theo góc nhìn kế toán và thuế của MAN – Master Accountant Network. Khi xác định một khoản thu cụ thể, doanh nghiệp cần đối chiếu văn bản pháp luật chuyên ngành đang có hiệu lực tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ.

Thuế, phí và lệ phí là gì

Thuế là khoản phải nộp ngân sách nhà nước bắt buộc theo quy định của các luật thuế. Phí là khoản tiền gắn với việc cung cấp dịch vụ công, về cơ bản nhằm bù đắp chi phí và mang tính phục vụ. Lệ phí là khoản tiền được ấn định khi tổ chức, cá nhân được cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ công việc quản lý nhà nước theo quy định.

Thuế là gì

Theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, thuế là khoản phải nộp ngân sách nhà nước bắt buộc của tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân và cá nhân kinh doanh theo quy định của các luật thuế. Luật được Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.

Điểm quan trọng đối với doanh nghiệp là cần phân biệt Luật Quản lý thuế với các luật quy định từng sắc thuế. Luật Quản lý thuế điều chỉnh hoạt động quản lý thuế, trong khi việc xác định doanh nghiệp có phát sinh một sắc thuế cụ thể hay không còn phải căn cứ vào luật thuế tương ứng và các văn bản có liên quan.

Do đó, không nên hiểu mọi khoản tiền doanh nghiệp nộp cho Nhà nước đều là thuế. Muốn xác định một khoản là thuế, cần kiểm tra nghĩa vụ đó có được quy định trong pháp luật về thuế và doanh nghiệp có thuộc đối tượng áp dụng hay không.

Doanh nghiệp cần hỗ trợ rà soát nghĩa vụ thuế có thể tham khảo dịch vụ tư vấn thuế cho doanh nghiệp của MAN để xem phạm vi công việc và cách tiếp cận chuyên môn.

Phí là gì

Phí là khoản tiền tổ chức, cá nhân phải trả khi được cung cấp dịch vụ công thuộc phạm vi pháp luật về phí và lệ phí; khoản thu này về cơ bản nhằm bù đắp chi phí và mang tính phục vụ. Vì vậy, việc xác định một khoản tiền là phí phải dựa trên dịch vụ công và căn cứ pháp lý tương ứng, không chỉ dựa vào tên gọi.

Không phải mọi khoản tiền trả cho cơ quan hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ đều mặc nhiên là phí. Khoản thu phải thuộc phạm vi được pháp luật về phí và lệ phí điều chỉnh và phát sinh theo điều kiện áp dụng tương ứng.

Đối với doanh nghiệp, việc phân biệt này có ý nghĩa khi xác định bản chất khoản chi và căn cứ chứng từ. Nếu chỉ dựa vào cách gọi thông thường mà không kiểm tra văn bản quy định, doanh nghiệp có thể xác định sai bản chất của khoản tiền.

Trường hợp doanh nghiệp đang tìm hiểu riêng về hai nhóm khoản thu này, có thể tham khảo thêm bài phân biệt phí và lệ phí của MAN để đối chiếu khái niệm và các điểm khác nhau.

Lệ phí là gì

Lệ phí là khoản tiền được ấn định khi tổ chức, cá nhân được cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ công việc quản lý nhà nước thuộc phạm vi pháp luật về lệ phí. Khác với phí, khái niệm lệ phí nhấn mạnh thêm yếu tố phục vụ công việc quản lý nhà nước.

Khi xác định một khoản tiền có phải lệ phí hay không, cần xem xét hoạt động của cơ quan nhà nước, đối tượng phải nộp và căn cứ quy định khoản thu đó. Việc một khoản tiền được gọi là “lệ phí” trong giao tiếp thông thường chưa đủ để xác định bản chất pháp lý.

Văn bản hợp nhất số 92/VBHN-VPQH về Luật Phí và lệ phí được Văn phòng Quốc hội ban hành ngày 31/03/2026 là một nguồn cần lưu ý khi tra cứu quy định hiện hành về nhóm khoản thu này.

Điểm giống nhau giữa thuế, phí và lệ phí

Thuế, phí và lệ phí đều là những khoản thu được pháp luật quy định và chỉ phát sinh nghĩa vụ khi tổ chức, cá nhân thuộc trường hợp áp dụng. Người nộp không tự thỏa thuận với cơ quan nhà nước về việc có phải nộp hay không mà phải căn cứ vào điều kiện, đối tượng và quy định pháp luật tương ứng.

Một điểm chung khác là muốn xác định chính xác khoản phải nộp cần kiểm tra căn cứ pháp lý. Tên gọi trên thông báo, chứng từ hoặc cách gọi phổ biến không phải lúc nào cũng đủ để xác định bản chất của khoản thu.

Sự khác nhau nằm chủ yếu ở lý do phát sinh và cơ chế pháp lý điều chỉnh. Thuế gắn với nghĩa vụ theo pháp luật về thuế, trong khi phí và lệ phí gắn với các trường hợp được pháp luật về phí và lệ phí quy định.

Phân biệt thuế phí và lệ phí

Thuế, phí và lệ phí khác nhau chủ yếu ở bản chất nghĩa vụ và mối liên hệ với dịch vụ công hoặc công việc quản lý nhà nước. Thuế là khoản phải nộp ngân sách nhà nước bắt buộc theo các luật thuế; phí gắn với dịch vụ công và về cơ bản nhằm bù đắp chi phí; lệ phí gắn với dịch vụ công hoặc công việc quản lý nhà nước theo quy định.

Bảng trên cho thấy phân biệt thuế phí và lệ phí không nên dựa trên một tiêu chí duy nhất. Cần xem xét đồng thời bản chất khoản thu, hoạt động làm phát sinh nghĩa vụ và văn bản pháp luật điều chỉnh. Đặc biệt, không nên chỉ dựa vào khái niệm “hoàn trả” mà cần xem xét đồng thời bản chất khoản thu, hoạt động làm phát sinh nghĩa vụ và văn bản pháp luật điều chỉnh.

Với doanh nghiệp, cách tiếp cận an toàn hơn là xác định khoản tiền phát sinh từ đâu, ai là đối tượng phải nộp và văn bản nào quy định nghĩa vụ đó. Đây cũng là cơ sở để kế toán xử lý khoản chi và hồ sơ liên quan phù hợp.

Cách phân biệt thuế, phí và lệ phí trong thực tế

Khi gặp một khoản phải nộp cho Nhà nước, doanh nghiệp nên xác định bản chất khoản thu trước khi xem xét cách hạch toán hoặc thực hiện nghĩa vụ. Có thể áp dụng trình tự sau để hạn chế việc phân loại chỉ dựa trên tên gọi của khoản tiền:

• Xác định có phải nghĩa vụ thuế hay không: Kiểm tra khoản tiền có được quy định theo một luật thuế cụ thể và doanh nghiệp có thuộc đối tượng áp dụng hay không.
• Kiểm tra trường hợp phát sinh phí: Nếu khoản tiền phát sinh do được cung cấp dịch vụ công, cần đối chiếu với phạm vi và danh mục phí theo pháp luật về phí và lệ phí.
• Kiểm tra trường hợp phát sinh lệ phí: Nếu khoản tiền phát sinh khi cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ công việc quản lý nhà nước, cần kiểm tra khoản thu có thuộc danh mục lệ phí hay không.
• Đối chiếu văn bản đang có hiệu lực: Trước khi hạch toán hoặc thực hiện nghĩa vụ, cần kiểm tra văn bản điều chỉnh, đối tượng phải nộp và điều kiện áp dụng tương ứng.

Trình tự này giúp kế toán thực hiện phân biệt thuế phí và lệ phí theo bản chất pháp lý thay vì chỉ dựa vào tên gọi. Với những khoản thu có quy định chuyên ngành hoặc phát sinh trong trường hợp đặc thù, cần tiếp tục tra cứu văn bản tương ứng trước khi xử lý. Với những khoản thu có quy định chuyên ngành hoặc phát sinh trong trường hợp đặc thù, cần tiếp tục tra cứu văn bản tương ứng trước khi xử lý.

Những nhầm lẫn thường gặp

Trong thực tế, một số cách hiểu có thể dẫn đến việc xác định sai bản chất khoản thu. Với doanh nghiệp, ba trường hợp sau cần được đặc biệt lưu ý:

• Coi mọi khoản thu của Nhà nước đều là thuế: Thuế chỉ là một nhóm nghĩa vụ tài chính được xác định theo pháp luật về thuế; phí, lệ phí và các khoản thu khác có căn cứ điều chỉnh riêng.
• Đồng nhất phí với giá dịch vụ: Một khoản tiền trả cho dịch vụ không mặc nhiên là phí. Cần xác định dịch vụ đó có thuộc phạm vi dịch vụ công và khoản phí được pháp luật quy định hay không.
• Tiếp tục sử dụng căn cứ pháp lý cũ: Khi pháp luật thay đổi, việc sử dụng tài liệu hoặc quy định cũ có thể dẫn đến áp dụng sai. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 được ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, vì vậy cần kiểm tra thời điểm áp dụng trước khi viện dẫn.

Từ góc độ tuân thủ, vấn đề quan trọng không phải là ghi nhớ tên của từng khoản thu mà là xác định đúng căn cứ phát sinh nghĩa vụ. Đây cũng là cơ sở để kế toán lựa chọn cách xử lý phù hợp trong hồ sơ và chứng từ.

MAN – Master Accountant Network khuyến nghị doanh nghiệp kiểm tra ba yếu tố trước khi phân loại một khoản thu: đối tượng phải nộp, căn cứ phát sinh nghĩa vụ và văn bản đang điều chỉnh khoản thu. Cách kiểm tra này thực tế hơn việc chỉ căn cứ vào tên gọi trên chứng từ hoặc thông báo.

Nếu doanh nghiệp cần rà soát tổng thể hồ sơ, chứng từ và nghĩa vụ thuế, có thể tham khảo dịch vụ kế toán thuế trọn gói của MAN.

Ví dụ phân biệt trong thực tế

Đối với thuế, doanh nghiệp cần xác định sắc thuế tương ứng và kiểm tra các điều kiện áp dụng theo luật thuế. Nghĩa vụ thuế phát sinh từ quy định pháp luật về thuế, không phải vì doanh nghiệp được cung cấp một dịch vụ công cụ thể.

Đối với phí, cần kiểm tra khoản tiền có phát sinh từ việc được cung cấp dịch vụ công thuộc phạm vi pháp luật về phí và lệ phí hay không. Nếu thuộc trường hợp áp dụng, doanh nghiệp tiếp tục xác định loại phí và mức thu theo văn bản tương ứng.

Đối với lệ phí, cần kiểm tra khoản tiền có phát sinh khi cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ công việc quản lý nhà nước và khoản thu đó có thuộc phạm vi pháp luật quy định hay không.

Không nên sử dụng một ví dụ về mức phí hoặc lệ phí cụ thể nếu chưa kiểm tra văn bản chuyên ngành đang có hiệu lực tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ. Đối với kế toán doanh nghiệp, việc xác định đúng căn cứ pháp lý của từng khoản thu quan trọng hơn việc ghi nhớ tên gọi của khoản thu.

Căn cứ pháp lý để xác định thuế, phí và lệ phí

Để xác định một khoản thu, doanh nghiệp nên ưu tiên văn bản đang có hiệu lực và văn bản chuyên ngành tương ứng. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2026; đối với phí và lệ phí, Văn bản hợp nhất số 92/VBHN-VPQH ngày 31/03/2026 và các văn bản quy định chi tiết có liên quan là những nguồn cần được kiểm tra khi tra cứu.

Căn cứ pháp lý về thuế

Luật số 108/2025/QH15, Luật Quản lý thuế, được Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Đây là văn bản quy định về quản lý thuế và các nội dung quản lý liên quan theo phạm vi của Luật. Xem văn bản chính thức

Khi xác định một nghĩa vụ thuế cụ thể, doanh nghiệp không nên chỉ tra Luật Quản lý thuế. Cần tiếp tục kiểm tra luật thuế tương ứng và văn bản hướng dẫn đang có hiệu lực để xác định đúng đối tượng, điều kiện phát sinh, căn cứ tính và nghĩa vụ phải thực hiện.

Cách phân biệt này đặc biệt quan trọng với kế toán doanh nghiệp vì mỗi sắc thuế có quy định riêng. Việc xác định sai căn cứ ngay từ đầu có thể dẫn đến sai sót trong kê khai, hạch toán hoặc hồ sơ tuân thủ.

Căn cứ pháp lý về phí và lệ phí

Văn bản hợp nhất số 92/VBHN-VPQH về Luật Phí và lệ phí được Văn phòng Quốc hội ban hành ngày 31/03/2026. Đây là văn bản hợp nhất cần được sử dụng để tra cứu nội dung Luật Phí và lệ phí trong hệ thống văn bản hiện hành. Xem văn bản chính thức

Bên cạnh đó, Nghị định 362/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 31/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 là văn bản quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Phí và lệ phí.

Khi xác định một khoản phí hoặc lệ phí cụ thể, doanh nghiệp cần tiếp tục kiểm tra văn bản quy định khoản thu tương ứng. Luật và nghị định là căn cứ chung, còn điều kiện áp dụng và mức thu cụ thể cần được đối chiếu theo quy định tương ứng đối với từng khoản thu.

Để theo dõi các thay đổi chính sách liên quan đến kế toán và thuế, doanh nghiệp có thể tham khảo Blog thuế và kế toán của MAN, nơi MAN cập nhật các văn bản và hướng dẫn mới.

Kết luận

Phân biệt thuế phí và lệ phí cần bắt đầu từ bản chất khoản thu và căn cứ pháp lý, thay vì chỉ nhìn vào tên gọi. Thuế là khoản phải nộp ngân sách nhà nước bắt buộc theo các luật thuế; phí gắn với việc cung cấp dịch vụ công và về cơ bản nhằm bù đắp chi phí; lệ phí gắn với dịch vụ công hoặc công việc quản lý nhà nước theo quy định.

Đối với doanh nghiệp, cách xử lý an toàn là xác định đúng đối tượng phải nộp, lý do phát sinh nghĩa vụ và văn bản đang điều chỉnh khoản thu. Khi pháp luật quản lý thuế và phí, lệ phí có thay đổi, kế toán cần rà soát lại căn cứ áp dụng trước khi kê khai, hạch toán hoặc tư vấn nghĩa vụ.

Biên soạn chuyên môn: MAN – Master Accountant Network

Câu hỏi thường gặp về về thuế, phí và lệ phí

Phân biệt thuế phí và lệ phí khác nhau như thế nào?

Thuế là khoản phải nộp ngân sách nhà nước bắt buộc theo quy định của các luật thuế. Phí gắn với việc được cung cấp dịch vụ công và về cơ bản nhằm bù đắp chi phí, mang tính phục vụ. Lệ phí gắn với việc được cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ công việc quản lý nhà nước theo quy định.

Phí và lệ phí khác nhau ở điểm nào?

Phí gắn với dịch vụ công và về cơ bản nhằm bù đắp chi phí, mang tính phục vụ. Lệ phí là khoản tiền được ấn định khi tổ chức, cá nhân được cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ công việc quản lý nhà nước theo quy định. Khi phân biệt, cần đối chiếu khoản thu với căn cứ pháp lý tương ứng.

Khi nào cần tra cứu văn bản chuyên ngành để xác định một khoản thu?

Cần tra cứu văn bản chuyên ngành khi tên gọi của khoản thu chưa đủ để xác định bản chất, đối tượng phải nộp, điều kiện phát sinh hoặc mức thu. Với doanh nghiệp, việc kiểm tra này nên được thực hiện trước khi hạch toán hoặc thực hiện nghĩa vụ để bảo đảm áp dụng đúng căn cứ pháp lý.