So sánh TT200 và TT99

Thông tư 99/2025/TT-BTC (TT 99), có hiệu lực từ 01/01/2026, là văn bản pháp lý chính thức hóa lộ trình tiệm cận Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IFRS), thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC (TT 200). Sự thay đổi này tập trung vào bốn khía cạnh cốt lõi nhằm giải quyết sự cứng nhắc và yêu cầu minh bạch ngày càng cao:

Mở rộng phạm vi áp dụng IFRS từng phần cho doanh nghiệp lớn.
Bổ sung và điều chỉnh hệ thống tài khoản (như thêm TK 137, 246, 351) để phản ánh bản chất giao dịch.
Chuyển đổi nguyên tắc ghi nhận doanh thu sang mô hình 5 bước (IFRS 15), thay thế nguyên tắc chuyển giao rủi ro cũ.
Nâng cao yêu cầu đánh giá tài sản/nợ (Hàng tồn kho theo NRV, Tài sản cố định theo giá trị hợp lý) và thuyết minh rủi ro tài chính, đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị kỹ lưỡng về chính sách và hệ thống ngay từ năm 2025.

Phần dưới đây sẽ đi sâu vào từng điểm khác biệt này, cung cấp góc nhìn chi tiết và kế hoạch hành động cụ thể cho doanh nghiệp.

Tải ngay tóm tắt bài viết

Thông tư 99/2025/TT-BTC

Nội dung chính: Phân tích các điểm mới cốt lõi theo định hướng IFRS

Thông tư 99/2025/TT-BTC mang đến một cuộc “cải tổ” đáng kể, tập trung vào việc tiệm cận IFRS, linh hoạt hóa và tăng cường tính quản trị.

Chuẩn hóa và linh hoạt hóa Hệ thống Tài khoản Kế toán

TT 99 tiếp tục thực hiện “cởi trói” lớn, giảm thiểu sự chi tiết hóa bắt buộc ở TK cấp 2 (giống như ý định ban đầu), đồng thời bổ sung các tài khoản mới để phản ánh đúng bản chất giao dịch theo định hướng IFRS, thay vì chỉ theo hình thức.

Phân loại	Thông tư 200 (Cũ)	Thông tư 99 (Mới)	Định hướng IFRS và Tác động chính
Bổ sung TK	Không có	TK 137 (Phải thu khác liên quan đến doanh thu)	Tách biệt các khoản phải thu thương mại và phi thương mại để quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả hơn.
	Không có	TK 246 (Tài sản chờ thanh lý)	Phản ánh rõ ràng giá trị còn lại của tài sản đã ngừng sử dụng, tách biệt khỏi tài sản đang hoạt động, phục vụ quản trị rủi ro và đánh giá tài sản.
	Không có	TK 351 (Trái phiếu chuyển đổi)	Hạch toán chi tiết cho các công cụ tài chính phức tạp, phục vụ cho việc tính toán thu nhập trên mỗi cổ phiếu theo IFRS.
Loại bỏ TK cấp 2	Hàng loạt TK cấp 2 (ví dụ: TK 1111, 1122, các TK cấp 2 của 213, 421, v.v.)	Được loại bỏ	Tăng quyền tự chủ: Doanh nghiệp tự thiết lập các TK chi tiết phù hợp với mô hình kinh doanh và nhu cầu quản lý riêng.

Chuyển đổi nguyên tắc ghi nhận doanh thu (Tiệm cận IFRS 15)

Đây là thay đổi quan trọng nhất, chuyển đổi từ nguyên tắc “chuyển giao rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu” của TT 200 sang mô hình 5 bước của IFRS 15.

Nguyên tắc cốt lõi: Doanh thu được ghi nhận khi “quyền kiểm soát” hàng hóa/dịch vụ được chuyển giao cho khách hàng, thay vì chỉ là chuyển giao rủi ro.
5 bước ghi nhận Doanh thu (IFRS 15):
- Bước 1: Xác định hợp đồng với khách hàng.
- Bước 2: Xác định nghĩa vụ thực hiện riêng biệt.
- Bước 3: Xác định giá giao dịch.
- Bước 4: Phân bổ giá giao dịch cho các nghĩa vụ thực hiện.
- Bước 5: Ghi nhận doanh thu khi/hoặc ngay khi thực hiện nghĩa vụ.
Tác động: Thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành có hợp đồng phức tạp (xây dựng, phần mềm, viễn thông, bán hàng kèm khuyến mại, thẻ thành viên), đòi hỏi doanh nghiệp phải phân bổ doanh thu cho từng nghĩa vụ và có thể phải ghi nhận doanh thu muộn hơn so với TT 200.

Nâng cao yêu cầu đánh giá lại tài sản và thuyết minh

TT 99 tăng cường yêu cầu về đánh giá và thuyết minh theo hướng phản ánh giá trị hợp lý (Fair Value) và rủi ro thực tế, tiệm cận IFRS:

Khoản mục	Thông tư 200 (Cũ)	Thông tư 99 (Mới)	Yêu cầu Tiệm cận IFRS
Hàng tồn kho (HTK)	Ghi nhận theo Giá gốc và so sánh với Giá trị thuần có thể thực hiện được.	Yêu cầu đánh giá theo NRV khi lập BCTC chi tiết hơn, đảm bảo HTK không được ghi nhận cao hơn giá trị thu hồi.	IAS 2: Đảm bảo nguyên tắc Thận trọng, ghi nhận HTK theo Giá thấp hơn giữa Giá gốc và NRV.
Tài sản cố định (TSCĐ)	Ghi nhận theo Giá gốc, ít đề cập đến đánh giá lại.	Bổ sung quy định về đánh giá lại theo Giá trị Hợp lý cho một số trường hợp đặc thù, đặc biệt là khi chuẩn bị cho lộ trình IFRS.	IAS 16: Cho phép sử dụng Mô hình đánh giá lại nếu đáp ứng điều kiện.
Thuyết minh BCTC	Yêu cầu thuyết minh về rủi ro tài chính chưa chi tiết.	Yêu cầu thuyết minh rõ ràng hơn về rủi ro tài chính (tỷ giá, lãi suất, tín dụng) và các chính sách đánh giá.	IFRS 7: Tăng cường minh bạch về rủi ro tài chính và quản trị rủi ro.

Bổ sung quy định về Quản trị và Kiểm soát nội bộ

Thông tư 99 chính thức đưa các quy định về Quản trị và Kiểm soát nội bộ vào Điều 3, coi đây là yêu cầu pháp lý bắt buộc:

Nội dung cốt lõi: Doanh nghiệp phải tự xây dựng quy chế quản trị nội bộ và tổ chức kiểm soát nội bộ nhằm phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm trong quản lý giao dịch.
Tác động: Buộc các doanh nghiệp phải xây dựng hoặc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ một cách chuyên nghiệp và hiệu quả hơn, từ đó nâng cao chất lượng và độ tin cậy của Báo cáo tài chính.

Kết luận

Thông tư 99/2025/TT-BTC là một sự thay thế mang tính thời đại, chuyển dịch kế toán Việt Nam sang mô hình linh hoạt hơn, phù hợp hơn với các nguyên tắc kế toán quốc tế và yêu cầu của quản trị doanh nghiệp hiện đại. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp vừa đảm bảo tuân thủ pháp luật, vừa tối ưu hóa công cụ quản lý nội bộ.

Tác động và Thách thức đối với Doanh nghiệp

Phân loại	Cơ hội	Thách thức
Quản trị nội bộ	Nâng cao chất lượng và độ tin cậy của thông tin kế toán, tối ưu hóa công tác kiểm soát rủi ro.	Phải xây dựng/hoàn thiện quy chế quản trị nội bộ.
Hệ thống Tài khoản	Tăng quyền tự chủ, giúp doanh nghiệp thiết lập hệ thống TK chi tiết phù hợp nhất với mô hình kinh doanh.	Phải rà soát, chuyển đổi số dư và cập nhật toàn bộ hệ thống phần mềm kế toán theo các TK mới.
Kế toán Ngoại tệ & IFRS	Chuẩn hóa quy trình, giảm rủi ro sai sót về mặt pháp lý và nâng cao chất lượng thông tin tài chính.	Yêu cầu tính toán, đánh giá phức tạp hơn (NRV, Giá trị hợp lý) và phải thay đổi toàn bộ quy trình ghi nhận doanh thu (Mô hình 5 bước).

Việc áp dụng TT 99 mang lại nhiều cơ hội để nâng cao hiệu quả quản trị, tính minh bạch và tính chính xác của hệ thống kế toán. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động triển khai các biện pháp thích ứng, bao gồm hoàn thiện quy chế quản trị nội bộ, cập nhật hệ thống tài khoản và phần mềm kế toán, cũng như đảm bảo tuân thủ các quy tắc kế toán mới.

Lưu ý quan trọng cho Kế toán viên

Để việc chuyển đổi sang áp dụng TT 99/2025/TT-BTC diễn ra suôn sẻ và hiệu quả, kế toán viên cần đặc biệt lưu ý các điểm sau:

Nắm vững Mô hình 5 bước: Đặc biệt quan trọng đối với các giao dịch có nhiều thành phần hoặc hợp đồng dài hạn. Phải xác định đúng thời điểm chuyển giao quyền kiểm soát để ghi nhận doanh thu.
Cập nhật chính sách đánh giá: Rà soát lại chính sách dự phòng giảm giá HTK (so sánh Giá gốc và NRV) và xem xét khả năng đánh giá lại TSCĐ theo giá trị hợp lý trong tương lai.
Chủ động thiết lập TK chi tiết: Do TT 99 loại bỏ nhiều TK cấp 2, kế toán cần chủ động xây dựng hệ thống tài khoản chi tiết (cấp 2, cấp 3) phù hợp với nhu cầu quản lý của doanh nghiệp mình, tránh tình trạng hạch toán chung chung.
Kiểm soát nội bộ: Tham gia tích cực vào quá trình xây dựng quy chế quản trị nội bộ theo Điều 3. Sự hiểu biết về quy trình và rủi ro nội bộ sẽ giúp kế toán viên thực hiện công việc hạch toán một cách hiệu quả và an toàn hơn.

Doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ lưỡng các thay đổi trong Hệ thống Tài khoản, đặc biệt là các tài khoản mới, bị loại bỏ hoặc đổi tên, đồng thời tổ chức đào tạo nội bộ để đội ngũ kế toán nắm vững và vận dụng chính xác. Bên cạnh đó, việc phối hợp với nhà cung cấp phần mềm kế toán là cần thiết để đảm bảo hệ thống hạch toán, báo cáo và in ấn được cập nhật kịp thời theo TT 99, tránh sai sót trong quá trình chuyển đổi. Cuối cùng, doanh nghiệp nên xây dựng, hoàn thiện hoặc điều chỉnh ngay các quy chế quản trị nội bộ theo yêu cầu mới của Thông tư, nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ.