Thông tư 15/2026/TT-BTC: Hướng dẫn kế toán tài sản mã hóa

Thông tư 15/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 04/03/2026 là cột mốc pháp lý quan trọng cho thị trường tài sản số tại Việt Nam. Văn bản này cung cấp khung khổ hạch toán kế toán chính thống, giúp các tổ chức VASP và nhà đầu tư tự tin tham gia thị trường thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Bài viết sau đây sẽ phân biệt rõ Thông tư 15 của Bộ Tài chính với các văn bản cùng số của Bộ khác và hướng dẫn chi tiết cách thực hiện kế toán theo chuẩn mới nhất.

Trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển vượt bậc, việc minh bạch hóa các giao dịch tài sản ảo không chỉ là yêu cầu của cơ quan quản lý mà còn là nhu cầu cấp thiết của doanh nghiệp để chuẩn hóa báo cáo tài chính. Thông tư 15/2026/TT-BTC ra đời dựa trên nền tảng của Luật Kế toán sửa đổi 2024 và Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, giải quyết triệt để những vướng mắc về nghiệp vụ hạch toán tài sản thế hệ mới.

Phân biệt Thông tư 15/2026/TT-BTC với các văn bản cùng số

Hiện nay, trên các hệ thống tra cứu văn bản pháp luật, người dùng thường dễ bị nhầm lẫn giữa các thông tư có cùng số thứ tự từ nhiều cơ quan khác nhau. Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng sai quy định của Thông tư 15/2026/TT-BTC, gây rủi ro cho công tác quản trị của đơn vị.

Để giúp quý độc giả tra cứu chính xác và tránh nhầm lẫn với các quy định về nhân sự hay giáo dục, dưới đây là những điểm khác biệt cốt lõi:

• Tránh nhầm lẫn với Thông tư 15/2026 của Bộ Nội vụ về định mức biên chế hoặc Thông tư 15/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về quy chế tuyển sinh thường có lưu lượng tìm kiếm lớn.
• Xác định chính xác đây là văn bản do Bộ Tài chính ban hành ngày 04/03/2026, căn cứ trực tiếp theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa.
• Mối liên hệ mật thiết với Thông tư 99/2025/TT-BTC về Chế độ kế toán doanh nghiệp nhằm đảm bảo tính đồng bộ khi thực hiện Thông tư 15/2026/TT-BTC, tránh xung đột trong việc lập báo cáo tài chính năm.

Phạm vi và đối tượng áp dụng Thông tư 15/2026/TT-BTC

Thông tư này được ban hành với mục tiêu hướng dẫn các nguyên tắc kế toán trong giai đoạn thí điểm, không mang tính áp dụng đại trà cho mọi tài sản ảo không kiểm soát. Việc nắm vững phạm vi giúp doanh nghiệp xác định đúng nghĩa vụ tuân thủ Thông tư 15/2026/TT-BTC.

Cụ thể, các căn cứ pháp lý và đối tượng thực hiện được quy định tại Điều 1 và Điều 2 bao gồm:

• Phạm vi điều chỉnh: Hướng dẫn nguyên tắc kế toán cho các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa thí điểm tại Việt Nam theo quy định của Thông tư 15/2026/TT-BTC. Văn bản này không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước.
• Đối tượng áp dụng: Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP); tổ chức phát hành tài sản mã hóa; nhà đầu tư trong nước là tổ chức được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam.
• Căn cứ pháp lý hiện hành: Thông tư 15/2026/TT-BTC được xây dựng dựa trên Luật Kế toán số 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật số 56/2024/QH15) và Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15.

Nguyên tắc kế toán đối với tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa

Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP) được coi là đơn vị trung gian then chốt. Theo quy định tại Điều 5 của Thông tư 15/2026/TT-BTC, các VASP phải tuân thủ nghiêm ngặt tính minh bạch về dòng tiền và tài sản số.

Ghi nhận doanh thu và quản lý nợ phải thu

Việc ghi nhận các khoản thu nhập từ dịch vụ sàn giao dịch theo Thông tư 15/2026/TT-BTC cần được bóc tách chi tiết để phản ánh đúng bản chất kinh doanh:

• Doanh thu từ phí giao dịch, phí lưu ký, phí nền tảng và phí quản lý tài sản ký quỹ được hạch toán vào tài khoản Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
• Đơn vị phải theo dõi chi tiết doanh thu theo từng loại dịch vụ và từng khách hàng để phục vụ công tác đối soát dữ liệu trên chuỗi khối (blockchain) theo đúng yêu cầu của Thông tư 15/2026/TT-BTC.
• Thực hiện trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi theo quy định pháp luật hiện hành đối với các khoản phí dịch vụ quá hạn.

Quản lý tài sản lưu ký của khách hàng

Nguyên tắc tách biệt tài sản là yêu cầu tối thượng trong Thông tư 15/2026/TT-BTC để bảo vệ nhà đầu tư và ngăn ngừa rủi ro hệ thống. Thông tư quy định:

• VASP bắt buộc phải tách biệt hoàn toàn tiền và tài sản mã hóa của khách hàng với tài sản của chính mình.
• Tài sản mã hóa của khách hàng không được ghi nhận là tài sản của tổ chức cung cấp dịch vụ trên Bảng cân đối kế toán theo tinh thần của Thông tư 15/2026/TT-BTC.
• Đơn vị phải thực hiện thuyết minh chi tiết trên Báo cáo tài chính về số lượng, chủng loại và giá trị tài sản đang lưu ký hộ khách hàng tại thời điểm khóa sổ.

Kế toán hoạt động tự doanh tài sản mã hóa

Trong trường hợp VASP sử dụng nguồn vốn tự có để tham gia thị trường theo Thông tư 15/2026/TT-BTC, việc hạch toán được hướng dẫn như sau:

• Doanh thu và chi phí phát sinh từ hoạt động tự doanh được hạch toán tương tự như hoạt động kinh doanh chứng khoán quy định tại Thông tư 99/2025/TT-BTC.
• Việc hạch toán tương tự này chỉ nhằm mục đích nghiệp vụ kế toán thống nhất trong Thông tư 15/2026/TT-BTC, không đồng nghĩa với việc xác nhận tài sản mã hóa là chứng khoán về mặt pháp lý.
• Doanh nghiệp phải trích lập dự phòng giảm giá tài sản tự doanh khi giá trị thị trường thấp hơn giá trị sổ sách tại thời điểm lập báo cáo theo quy định.

Hướng dẫn kế toán cho tổ chức phát hành và nhà đầu tư tổ chức

Đối với các đơn vị tham gia với vai trò phát hành hoặc đầu tư, Thông tư 15/2026/TT-BTC cũng đưa ra những chỉ dẫn cụ thể tại Điều 6 và Điều 7 để đảm bảo tính nhất quán.

Nguyên tắc hạch toán cho tổ chức phát hành

Tùy thuộc vào cam kết của tổ chức phát hành đối với người sở hữu tài sản mã hóa theo Thông tư 15/2026/TT-BTC mà kế toán lựa chọn phương pháp phù hợp:

• Hạch toán dựa trên bản chất kinh tế của nghĩa vụ phát sinh và mục đích của đợt phát hành.
• Trường hợp phát hành để huy động vốn kèm cam kết hoàn trả, kế toán ghi nhận tương tự như các khoản nợ phải trả hoặc vay vốn doanh nghiệp theo hướng dẫn của Thông tư 15/2026/TT-BTC.
• Mọi đợt phát hành thí điểm phải thực hiện thông qua sàn giao dịch của các VASP đã được Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép.

Quy định đối với nhà đầu tư tổ chức tham gia thị trường

Đối với các doanh nghiệp đầu tư theo Thông tư 15/2026/TT-BTC, việc ghi nhận tài sản phụ thuộc vào thời gian dự kiến nắm giữ:

• Tài sản mã hóa được hạch toán tương tự các khoản đầu tư tài chính căn cứ vào mục đích nắm giữ ngắn hạn hoặc dài hạn theo yêu cầu của Thông tư 15/2026/TT-BTC.
• Nhà đầu tư chỉ được phép giao dịch khi tài khoản đã có sẵn tài sản hoặc tiền tương ứng, tuyệt đối không được giao dịch khống (short selling) trong giai đoạn thí điểm này.

Để hỗ trợ bộ phận kế toán trong việc phân loại, bảng dưới đây tổng hợp cách áp dụng tài khoản tương ứng theo Thông tư 15/2026/TT-BTC:

Bảng hướng dẫn phân loại và hạch toán tài sản mã hóa theo Thông tư 15/2026/TT-BTC

Loại hình tham gia	Mục đích	Tài khoản/Phương pháp tương đương
Nhà đầu tư	Kinh doanh ngắn hạn (<12 tháng)	Nhóm TK 121 – Đầu tư tài chính ngắn hạn
Nhà đầu tư	Nắm giữ dài hạn (>12 tháng)	Nhóm TK 228 – Đầu tư tài chính khác
Tổ chức phát hành	Huy động vốn kinh doanh	Nhóm TK 341 – Vay và nợ thuê tài chính
VASP	Phí thu từ khách hàng	Nhóm TK 511 – Doanh thu cung cấp dịch vụ

Lưu ý: Sau khi thực hiện ghi nhận theo bảng trên của Thông tư 15/2026/TT-BTC, doanh nghiệp cần định kỳ đánh giá lại giá trị tài sản theo giá thị trường để trích lập dự phòng giảm giá đầu tư nếu cần thiết.

Vai trò của đơn vị tư vấn trong việc triển khai Thông tư 15/2026/TT-BTC

Việc áp dụng khung kế toán mới theo Thông tư 15/2026/TT-BTC cho tài sản số đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về cả chuẩn mực kế toán lẫn công nghệ blockchain. Đây là lúc các mạng lưới chuyên gia như MAN – Master Accountant Network đóng vai trò hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình thông qua các dịch vụ kế toán chuyên sâu.

Chuẩn hóa quy trình ghi nhận tài sản số

Để tuân thủ đúng quy định thí điểm của Thông tư 15/2026/TT-BTC, doanh nghiệp cần thực hiện theo lộ trình chuyên nghiệp:

• Phối hợp cùng các thành viên từ MAN – Master Accountant Network để rà soát danh mục tài sản và thiết lập hệ thống mã ví kế toán tương ứng trên sổ sách theo Thông tư 15/2026/TT-BTC.
• Xây dựng cơ chế đối soát tự động giữa dữ liệu on-chain và sổ cái kế toán để đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu báo cáo theo đúng quy định.
• Thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm quản lý an toàn khóa bí mật (private key) và các tầng truy cập tài khoản giao dịch của tổ chức tham gia Thông tư 15/2026/TT-BTC.

Những lưu ý về tính tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp

Trong quá trình thực thi Thông tư 15/2026/TT-BTC, tính minh bạch và đạo đức nghề nghiệp phải được đặt lên hàng đầu. Các chuyên gia tại MAN – Master Accountant Network khuyến nghị doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý:

• Tuyệt đối không sử dụng tài sản mã hóa làm công cụ để hợp thức hóa các khoản thu nhập bất hợp pháp hoặc trốn thuế khi áp dụng Thông tư 15/2026/TT-BTC.
• Việc thuyết minh nguồn gốc tài sản và bản chất giao dịch phải được thực hiện trung thực trên Báo cáo tài chính gửi các cơ quan chức năng theo yêu cầu của Thông tư 15/2026/TT-BTC. Doanh nghiệp có thể liên hệ trực tiếp với chúng tôi để nhận lộ trình tư vấn chi tiết nhất.

Giải đáp thắc mắc thường gặp về quy định kế toán mới

Để làm rõ hơn các nội dung trong Thông tư 15/2026/TT-BTC, dưới đây là các giải đáp trực tiếp cho những băn khoăn của cộng đồng doanh nghiệp:

Thông tư 15/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính khác gì với văn bản cùng số của Bộ Nội vụ?

Thông tư của Bộ Tài chính hướng dẫn kế toán tài sản mã hóa dựa trên Luật Kế toán 2024, còn văn bản Bộ Nội vụ thường quy định về biên chế công chức. Người dùng cần tra cứu cơ quan ban hành để áp dụng chính xác Thông tư 15/2026/TT-BTC.

Cá nhân đầu tư tiền ảo có phải thực hiện theo Thông tư 15/2026/TT-BTC không?

Không. Theo Điều 2, Thông tư 15/2026/TT-BTC chỉ áp dụng cho tổ chức và doanh nghiệp thành lập hợp pháp tham gia thí điểm. Nhà đầu tư cá nhân hiện chưa thuộc phạm vi điều chỉnh của hướng dẫn hạch toán này.

Tài sản mã hóa được hạch toán vào nhóm tài khoản nào trên báo cáo tài chính?

Tùy mục đích quy định tại Thông tư 15/2026/TT-BTC, tài sản được ghi nhận vào Đầu tư tài chính ngắn hạn (TK 121) hoặc dài hạn (TK 228). Nếu là phát hành huy động vốn sẽ ghi nhận vào Nợ phải trả (TK 341).

Tại sao tài sản mã hóa của khách hàng không được ghi nhận là tài sản của VASP?

Theo Điều 5 Thông tư 15/2026/TT-BTC về nguyên tắc tách biệt, VASP chỉ đóng vai trò lưu ký hộ nên không có quyền sở hữu kinh tế. Việc không ghi nhận giúp phản ánh trung thực tiềm lực tài chính của sàn.

Thông tư 15/2026/TT-BTC có dùng để tính thuế thu nhập doanh nghiệp không?

Không. Điều 1 của Thông tư 15/2026/TT-BTC quy định rõ văn bản chỉ hướng dẫn nguyên tắc kế toán, không dùng làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế. Doanh nghiệp cần đợi hướng dẫn riêng về thuế từ Tổng cục Thuế.

Kết luận về việc triển khai hạch toán tài sản mã hóa tại Việt Nam

Thông tư 15/2026/TT-BTC là bước tiến đột phá, cung cấp nền tảng pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp bước vào kỷ nguyên kinh tế số một cách an toàn. Việc nắm vững các nguyên tắc tại văn bản này không chỉ giúp tổ chức tuân thủ đúng Luật Kế toán 2024 mà còn tạo dựng niềm tin với các nhà đầu tư và đối tác quốc tế. Trong giai đoạn thí điểm đầy cơ hội của Thông tư 15/2026/TT-BTC, sự chủ động cập nhật kiến thức pháp lý và hợp tác cùng các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp vận hành ổn định và phát triển bền vững.